Ravna planina banerRavna planina baner

Na današnji dan

Šta je 29. novembar predstavljao u bivšoj Jugoslaviji?

29 Novembar 2022
3 min.
Šta je 29. novembar predstavljao u bivšoj Jugoslaviji?

Dan republike se slavio 29. novembra i bio je jedan od pet državnih praznika u bivšoj Jugoslaviji. Praznovao se dva dana i to sve do 2002. godine kada je ukinut odlukom Savezne skupštine.

Ovim datumom zapravo se obilježavalo Drugo zasedanje AVNOJ-a u Jajcu u BiH 1943. godine, kada je, pod vođstvom Komunističke partije Jugoslavije, donijeta odluka o formiranju države federalnog ustrojstva, Jugoslavije, kao i ustavotvorne skupštine dvije godine kasnije, kada joj je dat naziv Federativna Narodna Republika Jugloslavija (FNRJ).

Na čuvenom Drugom zasedanju AVNOJ-a prije godine bila su prisutna 142 delegata, a predsedavao je predratni predsjednik skupštine Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca doktor Ivan Ribar.

AVNOJ je tada konstituisan kao zakonodavno i izvršno predstavničko telo Jugoslavije dok je kao najviši izvršni i organ narodne vlasti konstituisan Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije (NKOJ), koji je imao sva obilježja narodne revolucionarne vlade.

Poništene su sve odluke i obaveze koje je donijela dotadašnja vlada i ona je, zajedno sa Petrom II Karađorđevićem, prognana iz zemlje.

Tada su slovenački i hrvatski delegati u Jajcu nastupali kao predstavnici posebnih država, a Slovenija je imala posebne zahteve oko granica i jezika.

Srbija nije imala svoju delegaciju, već su po jedinicama nasumično prikupljeni srpski borici, i oni, po mišljneju istoričara, nisu imali neke posebne zahteve.

Kao posebna odluka AVNOJ-a Josipu Brozu Titu dodeljena je titula „maršal Jugoslavije“, na osnovu prijedloga koji je postavila slovenačka delegacija.

Nakon završetka rata – od 1945. godine, taj datum je proslavljan kao Dan Republike i bio je jedan od najvećih državnih praznika u nekadašnjoj SFRJ, koji je svečano obilježavan širom zemlje.

Na ovaj dan su se pjevali hvalospevi Titu , u domovima kulture su se održavale priredbe, a đaci prvaci su postajali pioniri. Poslednja generacija pionira rođena je 1982. godine. Mnogima je, ipak, prva asocijacija na ovaj praznik, rano ustajanje i odlazak na svinjokolj. Zbog opšte euforije koja je pratila ovaj dan, slavili su ga i oni koji nisu bili veliki ljubitelji Tita i socijalizma.

Zanimljivost vezana za ovaj praznik je da je nastavio da se praznuje i nakon raspada SFRJ.

Posle raspada SFRJ Dan republike je prestao da se obilježava u skoro svim nekadašnjim republikama, a od kraja devedesetih je proslavljan samo u Srbiji, sve do njegovog zvaničnog ukidanja, 14. novembra 2002. godine, odlukom Savezne skupštine Savezne Republike Jugoslavije.

Praznik se proslavljao sa istim značenjem sve do 1997. godine, kada je uslijed javnih kritika da se godinama unazad obilježava praznik države koja više ne postoji preimenovan u sjećanje na 29. novembar 1945., dan kada je Jugoslavija formalno prestala da bude monarhija i postala republika.

Ovaj datum je poslednji put bio neradan 2001. godine.

danas.rs

Povezani članci

Žanka Stokić – nezaboravna “Gospođa ministarka”

Velika srpska pozorišna glumica Živana Stokić – Žanka /1887-1947/, poznata po tumačenju likova iz dijela Branislava Nušića, rođena je 24. januara 1887. godine. Žanka se sa 14 godina udala za jednog zaječarskog abadžiju. Međutim, “pobjegla” je sa pozorišnom trupom. Muž je prvi put uspio da je /batinama/ vrati kući, ali je drugi put mladu Žanku […]

Na današnji dan rođena Diana Budisavljević, žena koja je spasila preko 12.000 djece iz logora u NDH

Na današnji dan 1891. godine rođena je Diana Budisavljević, žena koja je u Drugom svetskom ratu spasla preko 12.000 dece iz logora u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. Diana Obekser rođena je u Austriji, u gradu Insbruku. Pre udaje za svog supruga, doktora Julija Budisavljevića, radila je kao medicinska sestra. Bračni par se 1919. godine preselio u […]