Molimo sačekajte......

RADIS DOO
Baner poz2 Termag
Istočno Sarajevo
Vreme
10°C
Četvrtak, 18.07.2019.
EU KAO NEOLIBERALNI PROJEKAT - ŠTA DONOSI ČLANSTVO U UNIJI ?
Utorak, 28.05.2019. | Princip News
Jedan od neizostavnih elemenata svakog narativa o učlanjenju u Evropsku Uniju jeste isticanje životnog standarda stanovništva i njegov neminovan skok u trenu kada zemlja kandidat prihvati sve uslove Brisela i prilagodi sve vidove svoga postojanja pravilima EU. Kao i u mnogim drugim slučajevima, i ovaj narativ je značajnim djelom zasnovan na demagogiji i namjerno iskrivljenoj predstavi šta zapravo ulazak u EU podrazumjeva.

Za početak neophodno je prihvatiti da Evropska Unija, kao i većina zapadnih organizacija počiva na određenom setu zajedničkih vrijednosti. Ove vrijednosti su: ljudsko dostojanstvo, sloboda, demokratija, jednakost, vladavina zakona i ljudska prava. U ovom tekstu biće prikazano kako je, sa vremenom, Evropska Unija žrtvovala sopstvene vrijednosti zarad interesa koji su direktno suprostavljeni ciljevima koje je sama Unija definisala kao sopstvene. 

Ciljevi na kojima je EU zasnovala svoje postojanje su: promocija mira, ukidanje unutrašnjih granica, borbi protiv diskriminacije, promociji nauke, poboljšanoj solidarnosti, društvenoj i teritorijalnoj koheziji među zemljama članicama, poštovanju bogate kulturne i jezičke raznolikosti, uspostavljanje ekonomske i monetarne unije sa zajedničkom valutom eurom, te održiv razvoj zasnovan na uravnoteženom ekonomskom rastu, visoko kompetitivnoj tržišnoj ekonomiji sa punim zaposlenjem i društvenim napretkom uz zaštitu prirodne sredine.

Za potrebe ovoga teksta neophodno je imati na umu posljednja dva cilja koja je sebi Evropska Unija postavila te činjenicu da bi dotični ciljevi trebali da se odnose na sve zemlje članice, a stepen civilizacijskog razvoja podrazumjeva i zahtjeva odnose sa zemljama van unije zasnovane na principima uzajamnog poštovanja i jednakosti.

Vrijednosti i ciljevi istaknuti iznad ne dotiču se ekonomskog osnova, neoliberalnog kapitalizma, na kojem počiva Evropska Unija, a koji je od izuzetnog značaja za razumjevanje nesumnjive razlike u standardima i napretku između različitih država članica koje se, prividno, nalaze u istim pravnim okvirima te uživaju ista prava.

Naime, neoliberalni kapitalizam kao ekonomski model zasnovan je na fiskalnoj strogosti, deregulaciji, slobodnoj trgovini, privatizaciji i veoma ograničenoj državnoj potrošnji, odnosno onome što se naziva ograničena država. Naglasak se stavlja na nesmetani rad neregulisanog tržišta što dovodi do značajnih i mahom negativnih posljedica po većinu stanovništva te koncentraciju velike sume novčanih sredstava u rukama uskog sloja kapitalista. Zanimljivo je istaći da ovakvo ponašanje dovodi do slabljenja demokratskih institucija, prava radnika te sposobnosti suverenih država da donose odluke u svoju korist.

Izuzetno negativne i nazadne posljedice primjene ovoga modela mogle su se vidjeti na primjerima Rusije i drugih postkomunističkih zemalja koje su tokom devedesetih godina poslužile kao eksperimentalni prostor za provođenje neoliberalnih ekonomskih politika. Ovakva ekonomsko-politička situacija je pogodovala obrazovanju izuzetno bogatog sloja, u Rusiji poznatog pod nazivom oligarsi, no prisutnog i u drugim zemljama pod različitim imenima. Obično vlasnici i predstavnici velikih korporacija, pojedinci okupljeni u ovoj klasi promovišu neoliberalni poredak i agresivnu privatizaciju iz ličnog interesa. Deregulacija tržišta, odnosno što manja zakonska ograničenja unutar njega,  značajno povećavaju njihove prihode i uticaj u društvu, na štetu ostatka građana. Jedna od kritika neoliberalnog poretka se bazira upravo na pretpostavci da se uticaj korporacija ostvaruje na štetu društva i demokratskih principa.
 
Jedan od odličnih primjera koji su ilustrativni po pitanju iskustava novih zemalja koje se pridružuju Evropskoj Uniju  jeste Mađarska, koja je svojevremeno imala drugi po veličini priliv direktnih stranih investcija, odmah nakon Poljske (Direct Foreign Investments - DFI) što se u okviru neoliberalne teorije uzima kao pokazatelj pozitivnog razvoja.
 
U skladu sa narativom rezervisanim za nove i potencijalne kandidate za pridruženje Evropskoj Uniji, učlanjenje Mađarske u EU je od strane zapadnih analitičara, no i velikog broja samih Mađara bilo protumačeno kao pozitivan događaj u skladu sa modernim standardima, usko povezan sa očekivanim poboljšanjem životnog standarda i napretka u ekonomskoj sferi. Nakon više od dvije decenije razvoja u skladu sa zapadnim principima zastupljenim unutar EU stanovništvo Mađarske je upravo u ovim principima prepoznalo izvor velikog broja problema koji su trenutno prisutni u mađarskom društvu.
 
Kao glavni krivci su prepoznate institucije koje su imale najviše koristi od uvođenja neoliberalnih principa te smanjenje zakonske regulacije, prvenstveno privatne banke iz Zapadne Evrope, sama Evropska Unija i njene institucije te međunarodne finansijske organizacije kao što su Svjetska Banka i Međunarodni Monetarni Fond.
 
Tranziciju u Mađarskoj, iz perspektive Zapadne Evrope, obilježila su dva faktora: veoma brz proces privatizacije, ubrzan uplivom zapadnih ulagača, te mjere preduzete za suprotstavljanje recesiji koja je, iako uzrokovana samim procesom tranzicije, bila posmatrana kao prolazna pojava.

Kombinacijom ova dva faktora, u period od deset godina udio državnog sektora u BDP-u je spao sa 80% na 30%. 70% BDP-a 1997. poticalo je od privatnog sektora, pri čemu je 49% bilo u domaćem vlasništvu dok je 21% bio u vlasništvu stranaca.

Iako pozitivni pokazatelji iz perspektive neoliberalizma, stvarnost koja ja pratila tranziciju oslikavala je potpuno drugačiju sliku obilježenu društvenom krizom koja je ostala mahom nezapažena u analitičkim krugovima Zapadne Evrope. Za manje od pet godina od trena kada je Mađarska započela sa primjenom ekonomskih pravila neoliberalizma industrijska proizvodnja se smanjila za 32%, u istom vremenskom periodu poljoprivredna proizvodnja je opala za 35% dok se BDP smanjio skoro za 20%. U period od 1989. do 1993. stepen nezaposlenosti u Mađarskoj se povećao sa 0.3% na 13.2%. Na početku novoga milenijuma stopa nezaposlenosti je smanjena na 6% no nedugo potom, već 2008. nezaposlenost je opet dosegla 11-12%. Stanje plata i penzija nije bilo ništa bolje jer je vrijednost plata opala za 25% dok su penzije izgubile 30% svoje kupovne moći uslijed toga što je domaća valuta izgubila na vrijednosti.

Slične pojave i skoro istovjetni rezultati se mogu primjetiti u ostalim državama bivšeg Varšavskog Pakta, no u Mađarskoj je proces tranzicije dodatno pogoršao situaciju u određenim regionima zemlje s obzirom da je njegov uticaj na različite djelove države bio neujednačen. Dok je sjeverozapad zemlje, zajedno sa prestonicom, imao mogućnost da ostvari korist iz bliskosti sa Zapadnom Evropom, druge regije nisu bile te sreće. Četiri od sedam mađarskih regija, od trena učlanjenja u EU, se našlo u grupi najsiromašnijih evropskih regija.

Na primjeru Mađarske sa posebnim zanimanjem treba obratiti pažnju na procese deindustrijalizacije i deagrarizacije. Proces deindustrijalizacije, usko povezan sa procesom privatizacije, nije bio ograničen samo na Mađarsku. Nakon kraja Sovjetskog Saveza, deindustrijalizacija je zahvatila sve zemlje bivšega komunističkog bloka, ali i države na Zapadu.

Jedna od rijetkih zapadnih država koja se oduprla procesu deindustrijalizacije i finansijalizacije bila je Njemačka. Uprkos činjenici da su ova dva trenda bila prisutna širom svijeta, njemačka država je odlučila zadržati svoje industrijske kapacitete, održala malu berzu te se u sopstvenom razvoju oslanjala na tradicionalni način finansiranja industrije od strane domaćih banaka, koje su, za razliku od ostatka Zapada gdje preovladava sistem oligarhiskih bankarskih divova, bile raslojenje u više slojeva sa značajnim učešćem malih i srednjih banaka.  

Ova prednost, koju druge zemlje Evrope, posebno one iz bivšeg komunističkog bloka nisu posjedovale, odigrala je nevjerovatno važnu ulogu prilikom pretvaranja Njemačke u ekonomsko i proizvodno jezgro kako Evropske Unije, tako i ostatka Evrope. Naime, prilikom uvođenja eura kao zajedničke evropske valute, unutar istog monetarnog okvira našle su se brojne i raznolike evropske ekonomije sa nejednakim stepenom ekonomskog razvoja. Grubo posmatrano, zemlje unutar Evrozone su se mogle podjeliti u dvije grupe, jedna grupa koju su činile razvijene ekonomije i druga grupa sačinjena od slabije razvijenih ekonomija. 

S obzirom da su sve ove države koristile istu valutu, one države sa najvećim stepenom proizvodnje i najnižim troškovima, kao što je Njemačka, počele su da ostvaruju stalni trgovinski suficit na račun slabije razvijenih ekonomija koje su bilježile stalne trgovinske deficite.

Sa jedne strane nalaze se zemlje poput Njemačke, Holandije, zemlje Beneluksa te nordijske članice EU dok se s druge strane nalaze zemlje mahom sa juga Evrope, Italija, Španija, Portugal, Grčka te Irska. Problem leži u činjenici da ovakav raspored „pobjednika“ i „gubitnika“ nije slučajan i momentarni proizvod sistema koji se vremenom, brže ili sporije, može promjeniti. Problem je sam sistem, ustrojen na takav način da proizvodi zemlje koje ostvaruju stalnu blagodet učešća u strukturama sistema te zemlje koje su neprekidno suočene sa ekonomskom i društvenom krizom.

Ovakva neravnoteža nije rijetkost u međunarodnom ekonomskom sistemu, te zemlje obično vrše korekciju sistema putem devaluacije ili revaluacije nacionalne valute. Naglasak je na terminu nacionalna valuta. Sve one države u okviru Evrozone više nemaju luksuz nacionalne valute s obzirom da su prihvatle euro, samim time postajući zarobljenici odnosa koji su istaknuti iznad.   

Kao što možemo primjetiti, proces deindustrijalizacije u ostatku Evrope, te stvaranje zajedničke valute pretvorili su Njemačku u proizvodni i ekonomski centar Evropske Unije. S druge strane, proces deagrarizacije je pogodovao drugoj po snazi zemlji EU, Francuskoj. Poznata po svome agrikulturnom lobiju, Francuska je u 2017. proizvela 65 miliona tona žitarica, odnosno nešto više od 22% od ukupne količine žitarica proizvedenih u cjelokupnoj Evropskoj Uniji. Iste godine Francuska je zabilježila najveću proizvodnju krompira i šećerne repe od svih članica EU, u iznosu od 55 miliona tona. Iako nije vodeća zemlja, Francuska se nalazi u vrhu zemalja koje proizvode voće i povrće, dok je u oblasti proizvodnje grožđa među prve tri zemlje.

Važnost svega istaknutog leži u jasnom prikazu uloge koje manje i slabije razvijene članice Evropske Unije zauzimaju u njenoj hijerarhiji. Ulazak u EU pod uslovima kakvi su sada garantuje podređen položaj u odnosu na Njemačku i Francusku, koje se inače u medijima predstavljaju kao dvije vodeće zemlje Evropske Unije. Slabe privrede balkanskih zemalja imaju zanemarljive šanse uspješne konkurencije privredama Njemačke i Francuske u trenu kada se, prilikom učlanjenja, ukinu unutrašnje granice te u potpunosti oslobodi tok dobara, kapitala i ljudi. 

Kao što je već istaknuto iznad, Njemačka ima kapacitete da, bez državne zaštite i sistema granične kontrole, preplavi tržište zemalja Unije svojim proizvodima, što se već i desilo. Berlin uživa posebnu prednost u oblasti proizvodnje alata, automobila i mašinerije, iako to nikako nisu jedine oblasti. Uz relativno niske cijene, roba stranog porijekla guši domaću proizvodnju, koja postaje neisplativa, i izaziva krizu kako u ekonomiji tako i u društvu.

Ne treba zabraviti da ovako uvezena roba ne mora biti visokoga kvaliteta, bez obzira na utisak koji se stiče na osnovu svjetskog brenda i marketinških sadržaja. Posebno jasan pokazatelj dvostrukih standarda zapadnih kompanija koje se bave proizvodnjom hrane jeste veliki skandal iz 2017. godine kada je utvrđeno postojanje značajne razlike u kvalitet istih prehrambenih proizvoda u zapadnim i istočnim zemljama članicama Evropske Unije.

Najilustrativniji primjer za zemlje Balkana koje još nisu ušle u Evropsku Uniju jeste slučaj Hrvatske, koja je 2013. godine postala članica Unije sa visokim nadanjima u pogledu ekonomskog i društvenog razvoja. Šest godina nakon učlanjenja, Hrvatska se i dalje suočava sa sporim ekonomskim rastom dok je svake godine u prosjeku napusti oko 60.000 stanovnika odnosno oko 2% što predstavlja izuzetnu opasnost po demografsku stabilnost Hrvatske te slabi njen buduće razvojne mogućnosti. Nezvanične procjene ističu da je broj stanovnika u Hrvatskoj već sada manji od četiri miliona. 

Neophodno je istaći da je ovako drastičan odliv stanovništva prvenstveno motivisan razlozima ekonomske prirode, odnosno nemogućnošću pronalaska zaposlenja. Neposredno prije ulaska u Evropsku Uniju, Hrvatska je dosegla 61% prosječnog ekonomskog razvoja unutar EU. Četiri godine po dobijanju članstva, Hrvatska je nazadovala u pogledu svoga razvoja ostvarivši u 2017. 58% evropskog prosjeka. Izložena visokom pritisku konkurencije u oblasti poljoprivrede Hrvatska nije sposobna da se takmiči sa Njemačkom i Francuskom, niti je sposobna da zaštiti domaću proizvodnju. Odlasku dodatno pogoduje jednostavniji proces traženja posla sada kada je Hrvatska postala članica Evropske Unije.

Kao što smo istakli, procjena govori da od trenutka ulaska u EU, Hrvatska je godišnje gubila između 50.000-60.000 stanovnika. Poređenja radi, u periodu od 2000. do 2007. Hrvatsku su napustile 67.473 osobe. Evropska Komisija predviđa prosječan rast hrvatske ekonomije od 2,5% do 2020. godine no neophodno je istaći da se od ulaska u EU Hrvatska oslanja na turizam za značajan dio državni prihoda, što je veoma nestabilan model osjetljiv na različite vrste pritisaka, od onih ekonomske prirode do onih političke vrste. 

Problemi sa kojima se susreće Hrvatska nisu njoj jedinstveni. Sa istim odlivom stanovništva, te nastankom problema koji se vežu za ovaj proces, suočile su se takođe Bugarska i Rumunija. Ove dvije države su postale članice Unije 2007. godine. Prema podacima UN-a, više od 3.2 miliona Rumuna žive i rade vani, dok se njihov broj samo u Velikoj Britaniji udvostručio u period od 2007. do 2014. te sada iznosi više od 400.000 osoba. Iako Rumuniju naseljava oko 20 miliona stanovnika, problem koji pogađa Hrvatsku prisutan je i u Rumuniji s obzirom da oni koji napuštaju zemlju su obično visoko obrazovane i mlade osobe, a razlozi za napuštanje su obično vezani za ekonomsku situaciju nastalu prilagođavanjem zemlje zapadnim standardima.

Remus Gabriel Angel, direktor Centra za uporedne migracione studije ističe da se prvi talas migracije desio u period od 1990. do 2002. godine kada je uslijed katastrofalne promjene strukture industrije i ekonomije nestala gotovo polovina radnih mjesta u Rumuniji, odnosno 44%.

Čak i pored statusa članice Evropske Unije i svih prednosti te napretka koji bi takav status trebao da donese, prema zvaničnoj agenciji EU za statistiku, Eurostatu, trećina Rumuna i skoro polovina djece u zemlji se nalaze na granici siromaštva.

Bugarska se nalazi u identičnoj situaciji i uslijed istih razloga. Slab ekonomski razvoj, praćen drakonskim ekonomskim mjerama štednje i odlivom radno sposobnoga stanovništva doveo je Bugarsku, Rumuniju, Hrvatsku i njima slične zemlje u položaj de facto periferije Evropske Unije, okarakterisane nedostatkom političkog uticaja unutar same Unije u kojoj su članice uz njihovo isključivanje iz dubljih integracionih procesa zbog političkih ili tehničkih kriterijuma koje ne zadovoljavaju.

Čak ni zemlje za koje se stiče utisak da mogu poslužiti kao primjeri uspješnog pridruživanja EU, kao što su Poljska, Češka, Slovačka, Slovenija i Mađarska, nisu postigle nivo razvoja kakav postoji u Njemačkoj upravo zbog razvoja odnosa jezgro-periferija, ovoga puta u oblasti investicija, gdje se Njemačka pojavljuje kao jezgro a ostale zemlje dobijaju ulogu periferije. 

Putem svojih investicija Njemačka je nisko plaćen posao sklapanja za koji ne treba značajna vještina izvezla u zemlje spomenute iznad dok je  krajnja proizvodnja visokog kvaliteta, uz obavezno istraživanje i razvoj, zadržana kod kuće, što je tipičan šablon za direktne strane investcije.

Iz svega navedenog može se zaključiti da prvobitne zemlje članice Evropske Unije na nove članice gledaju prvenstveno kao na izvor radne snage, u mnogo slučajeva jeftine radne snage koju kapitalisti iz Zapadne Evrope mogu platiti za isti novac manje nego li sopstvene sugrađane. Briselski narativ o napretku sakriva činjenicu da je dobiti unutar EU izuzetno nejednako raspoređena na nivou država članica te pojedinačnih populacija unutar tih država. Udio u ukupnom bogatstvu države koji imaju obični građani se smanjuje još od devedesetih, praćen paralelnim procesom sve veće koncentracije bogatstva u rukama ograničenog broja osoba. Pravi pokazatelj stvarnoga stanja unutar Evropske Unije jeste činjenica da se od ukupnog broja stanovnika, čak 123 miliona, odnosno jedna četvrtina, nalazi na rubu siromaštva.

Suočeni sa nedavnom kritikom politike slobodnog kretanja stanovništva od strane rumunskog ministra Eugena Teodorovića upravo zbog demografske krize u kojoj se Rumunija nalazi, evropski političari su bili brzi da osude njegove izjave kao napad na jedan od glavnih stubova EU iako niko ne spori činjenicu da je upravo ovaj demografski odliv radnog stanovništva bio od izuzetne koristi za Njemačku i druge veće zemlje Unije.

Nove zemlje, posebno one čije ekonomije su katastrofalno oslabljene neoliberalnim principima ekonomskog ponašanja su nova tržišta za zapadne kompanije kojima domaće firme u povoju ne mogu konkurisati bez zaštite države koja biva uklonjena čim se prihvate pravila ponašanja koja vladaju unutar EU. Otvaranjem sopstvenog tržišta za poslovanje drugih država Unije, nove zemlje članice istovoremeno postaju i poligoni za izvlačenje svih oblika resursa, pri čemu se sirovina izvlači iz zemlje porjekla uz minimalne troškove dok se visoka obrada i krajnji proizvod stvara kući i prodaje za višestruko viši iznos.

Stanovništvo novih članica postaje podložno širenju neoliberalne ideologije i svih njenih derivata pri čemu se teži unitarizaciji mišljenja, uništavanju autohtonih kulturnih oblika i homogenizaciji u okviru jedne plitke potrošačke kulture gdje je građanin sveden na ulogu potrošača različitih proizvoda upitnog kvaliteta i upotrebe.

Ne treba smetnuti su uma da je Evropska Unija kao projekat blisko povezana sa NATO paktom tako da postoji i geopolitički trenutak u njenome širenju čime postaje upitna često ponavljana tvrdnja da je Evropska Unija takođe i mirovni projekat zasnovan na odbacivanju rata i nasilja kao sredstava za rješavanje sporova. Svi ratovi u kojima su učestvovale zemlje Evropske Unije u posljednjih par decenija ne govore u prilog miroljubivosti EU.
Evropska Unija se vremenom pretvorila u neoliberalni projekat, od početka stvoren od strane elita za elite. Učlanjenje i sva obećanja vezana uz njega su samo iluzija koju održavaju vodeće zemlje Unije čiju cjenu plaćaju nove zemlje članice jednom kada se pridruže. 

/Autor: Ljubiša Malenica, dipl. politikolog/
Napiši komentar

Komentari (0)
Najnovije
KUZMIĆA BUDE IZ KOME
Košarkaški klub Crvena zvezda objavila je novo saopštenje o zdravstvenom stanju srpskog reprezentativca Ognjena Kuzmića, koji je u nedelju teš...
DODIK: UVIJEK ĆU ŠTITITI VITALNI INTERES SRPSKE
Srpski član Predsjedništva BiH Milorad Dodik izjavio je u Narodnoj skupštini Republike Srpske da današnja posebna sjednica predstavlja afirmaci...
ŠTETA 3.000 KM: U PALAMA UKRADENI ELEMENTI SA STUBOVA ZA STRUJU
U mjestu Stambolčić u opštini Pale ukraden je veći broj metalnih elemenata sa stubova za struju, čime je pričinjena šteta od oko 3.000 KM pr...
VODAFONE POKRENUO PRVU 5G MREŽU U NJEMAČKOJ
​Telekomunikacijski operater Vodafone pokrenuo je u utorak prvu komercijalnu 5G mobilnu mrežu u Njemačkoj. Mreža ima 25 odašiljača u Dizeldo...
Zavod za zaposljavanje baner
SKI centar Ravna planina
Prestige Jahorina
Baner Drugarska prica
Istočno Sarajevo
U DOMU ZDRAVLJA U TRNOVU PREGLEDI INTERNISTE BOLNICE "SRBIJA"
Srijeda, 17.07.2019.
Republika Srpska
VIŠKOVIĆ: USKORO ZABRANA PRIJEMA RADNIKA U JAVNA PREDUZEĆA I USTANOVE
Utorak, 16.07.2019.
BIH
OPTUŽNICA PROTIV GOVEDARICE ZBOG PORESKE UTAJE 290.000 KM
Srijeda, 17.07.2019.