Molimo sačekajte......

RADIS DOO
Baner poz2 Termag
Istočno Sarajevo
Vreme
10°C
Utorak, 27.10.2020.
PRINCIP ANALIZA AMERIČKOG KRAHA U AFGANISTANU
Srijeda, 29.07.2020. | Princip News
    Uskoro će dvije decenije kako su američke trupe, u okviru takozvanog rata protiv terora, napale Afganistan tako započinjući jedan od najdužih sukoba u američkoj istoriji. Kao i u slučaju ostalih intervencija koje su došle poslije, Sjedinjene Države se ne mogu pohvaliti stanjem na terenu. Štaviše, rat u Afganistanu i pokušaj izgradnje države po zapadnom kalupu dali su veoma mršave rezultate. Talibani, koje je administracija Džordža Buša proglasila glavnim protivnicima unutar zemlje, su i danas prisutni te još uvijek dovoljno snažni da se velikim silama nametnu kao jedna od ključnih frakcija za rješenje afganistanskog sukoba.

    Kada se pogleda osamnaest godina američkog djelovanja u Afganistanu stiče se utisak da je izuzetno malo postignuto. Utisak u značajnoj mjeri odgovara stvarnosti. Zvanični ciljevi američke invazije bili su uništenje terorističke organizacije Al-Kaide, te uklanjanje Talibana sa vlasti. Možemo reći da je drugi cilj, do određene mjere, bio praćen uspjehom. Ipak, činjenica da Talibani još uvijek vode borbu protiv američkih trupa te da predstavljaju jednu od ključnih grupacija u unutrašnjem političkom životu zemlje služi kao jasan dokaz da je uklanjanje Talibana iz tokova političkog života Afganistana od strane Sjedinjenih Država bilo kratkoga vijeka.

    Uzevši u obzir pojavu ISIL-a bez rezerve se može zaključiti da je prvi cilj američkih vojno-političkih planera doživio potpuni neuspjeh. Naime, teroristička grupa pod nazivom Džabhat al-Nusra, se još 2012. na sceni pojavila kao sirijska podružnica Al-Kaide. Nešto više od godinu dana kasnije, pobjede Džabhat al-Nusre na bojnom polju su zasjenili uspjesi nove terorističke grupe nastale od fragmenata Al-Kaide pod nazivom Islamska država Iraka, koja će kasnije metastazirati u ISIL.

Većina islamističkih grupacija koje su kasnije ujedinjene pod zastavom ISIL-a imale su značajne veze sa Al-Kaidom, dok su grupe prevashodno odgovorne za osnivanje Islamske države predstavljale direktne lokalne produžetke Al-Kaide. Američki napad na Afganistan ne samo da nije uspio poraziti Al-Kaidu već je doveo do njenog daljeg širenja putem regrutacije islamističkih i radikalnih elemenata kako iz muslimanskih država Bliskog istoka i Sjeverne Afrike, tako i šire.

Tri godine prije nego li će se Džabhat al-Nusra pojaviti na teritoriji Sirije, tadašnji američki predsjednik Barak Obama, je prilikom posjete Vest Pojntu održao jedan od poznatijih govora svoje karijere, u okviru kojeg je istakao da će Sjedinjene Države poslati još 30.000 vojnika u Afganistan s ciljem „preokretanja talibanskog napredovanja i jačanja kapaciteta afganistanskih vlasti i sigurnosnih snaga“. Bitan elemenat govora se odnosio na napore koji se moraju uložiti kako bi se „Al-Kaidi uskratilo sigurno utočište“.

Povećanje broja vojnika, koje je samo u prvoj godini koštalo 30 milijardi dolara, došlo je nakon osam godina rata koji nije, ako je suditi po Obaminim komentarima, išao na ruku Amerikancima.

Logika govora bivšeg američkog predsjednika upućuje na činjenicu da su, nepunu deceniju nakon što je rat počeo, talibanske jedinice na terenu bile dovoljno sposobne da se aktivno suprotstave daleko nadmoćnijim američkim trupama praćenim od strane vladinih snaga. Stanje političkog sistema koji je na cijevima američkih tenkova donesen u Afganistan je daleko od stabilnog i očigledno je da se režim u Kabulu održao na vlasti zahvaljujuću, u velikoj mjeri, prisustvu američkih trupa i političkim naporima Vašingtona.

Bez američke podrške, veoma mala je vjerovatnoća da bi trenutne afganistanske vlasti izašle kao pobjednik iz političko-vojnog sukoba sa Talibanima. Ovo ilustruje izvještaj pisan za potrebe američkog Kongresa od strane Tomasa Klejtona. S obzirom da je objavljen 25. juna 2020. godine, možemo pretpostaviti da sadrži zaključke nastale na osnovnu trenutnog stanja na terenu. U okviru uvoda Klejton ističe da bi „potpuno povlačenje američkih trupa, praćeno okončanjem američke pomoći, moglo dovesti do urušavanja afganistanskih vlasti i eventualnog povratka Talibana na vlast. Prema svim mjerilima, Talibani su u snažnijem vojnom položaju sada nego što su bili ikada u periodu nakon 2001“.

Klejton veoma jasno prikazuje sliku stvarnog stanja i neminovan zaključak koji se nameće jeste da su Sjedinjene Države protiv Talibana uzaludno ratovale. Činjenicu da u nedavnim pregovorima između Sjedinjeni Država i Talibana nisu učestvovali predstavnici zvaničnih afganistanskih vlasti neki analitičari su protumačili kao namjeru Vašingtona da prvenstveno pobrine za povlačenja sopstvenih trupa čime bi se, u značajnoj mjeri, osujetili interesi trenutnih struktura u Kabulu koje su primarno zainteresovane za očuvanje sopstvenog položaja i uticaja. 

Američko-talibanski dogovor jeste podrazumjevao unutarafganistanski sporazum između Talibana i trenutnih vlasti, no pitanje je koliko dugo će Vašington imati strpljenja za veoma spori napredak ovih pregovora koje dodatno otežava pitanje razmjene zarobljenika, posebno visokih zvaničnika, te politička kriza vezana uz predsjedničke izbore iz 2019.   

Nije teško uočiti da je Afganistan nakon 18 godina američkog prisustva, te skoro 2 triliona dolara, nefunkcionalna država unutar koje i dalje veoma značajnu ulogu igra ista ona političko-vojna struktura koja je od strane američkih političara bila prepoznata kao glavni neprijatelj kada je rat počinjao. 

Bez obzira na mogući ugao posmatranja, objektivan zaključak jeste da su Sjedinjene Države postigle veoma organičene sekundarne rezultate u zemlji, dok su njihovi originalni ciljevi ostali neostvareni. Kao i Sovjeti nekada, i Sjedinjene Države sada se spremaju napustiti Afganistan pod takvim okolnostima da se cjelokupna geopolitička avantura čini besmislenom i uzaludnom.

Jedan od ključnih problema sa kojim su se susretale sukcesivne američke administracije ogledao se u visokom stepenu korupcije afganistanske političke elite. Istini za volju, ovaj problem su same Sjedinjene Države stvorile kroz upornu podršku Kabulu te centralizaciji zemlje. Hamid Karzai, često kritikovan zbog korupcije, po svemu sudeći je bio povezan sa kriminalnim krugovima u zemlji. U prilog ovoj tezi idu diplomatske depeše stranih ambasadora i zvaničnika, objavljene 2009. od strane Vikiliksa, koje karakterišu Karzaija kao slabog i neodlučnog političara sklonog paranoji te veoma zaduženog prema lokalnim kriminalnim krugovima.  

Ovakva politička figura je neminovno morala biti okarakterisana ograničenom sposobnošću projektovanja autoriteta centralnih vlasti prema vojnim komandantima i guvernerima u provincijama što je dovelo do razvoja situacije u kojoj su dotični zvaničnici stekli veoma visok stepen autonomije doprinoseći daljoj fragmentaciji zemlje, koja se inače odlikovala svojom decentralizovanom organizacijom.

Korupcija među afganistanskom elitom je, kao što to obično i biva, dovela do delegitimizacije vlasti u očima domaćeg stanovništva stvorivši dodatni problem otuđenosti vlasti i naroda s obzirom da je, zbog nazadnog ponašanja,  administraciju u Kabulu bilo lakše posmatrati kao domaće zastupnike stranih interesa nego li kao sastavni dio afganistanskog društva.

Pored političkih problema, izvještaj Vašington Posta o ratu u Afganistanu iz 2019. godine, nastao na temelju zvaničnih dokumenata koji su postali dostupni javnosti, dotakao se problema vezanih uz obuku i opremanje afganistanskih vojnih jedinica. Spomenuti dokumenti otkrivaju da su „zvaničnici Sjedinjenih Država smatrali Afganistance previše neobrazovanim, nedisciplinovanim i suštinski previše zaostalim da bi mogli biti uspješno organizovani u borbenu silu  jedne suverene zemlje...Zvanični izvori su afganistanske sigurnosne snage opisali kao nesposobne, loše obučene, zahvaćene korupcijom, ispunjene dezerterima i špijunima te lišene motivacije“.

Proces izgradnje nacije, u najboljim okolnostima gdje postoji objektivan temelj za takav projekat, je nezahvalan i složen poduhvat. Istorijski gledano, nastanak nacije nije projekat koji se može ostvariti za nekoliko godina. Afganistan je još jedan od primjera gdje je Vašington  zajedno sa saveznicima, pokušao da stvori vještačku naciju suprostavljajući se istorijskim tokovima unutar samoga Afganistana, tokovima čija se starost mjeri vjekovima. U takvim okolnostima, američki neuspjeh se može djelimično opravdati nedostatkom volje lokalnih struktura da „izađu u susret“ američkim planovima, no postoji dio odgovornosti koji Sjedinjene Države moraju preuzeti na sebe upravo jer su, uprkos znanju o specifičnostima podneblja, odlučile da pokušaju Afganistan oblikovati po ranije utvrđenom modelu koji se inače susretao sa značajnim problemima u svim slučajevima gdje je primjenjen. Različita društva i narodi su trebali biti oblikovani kalupom koji nikome nije odgovarao.

Rezultata ovih procesa je bila hronično slaba centralna vlast, zahvaćena visokim stepenom korupcije,  povezana sa lokalnim kriminalnim elementima, nesposobna, možda i nevoljna, da obuzda provincijske guvernere i komandante te u očima stanovništva viđena kao projekat stranih sila. Kao da nije bilo dovoljno što su sponozori dotičnih vlasti bile iste velike sile koje su napale Afganistan uzrokujući značajne žrtve i materijalnu štetu, administracija u Kabulu se ispostavila kao nesposobna. Američki eksperiment sa izgradnjom nacije u Afganistanu je doživio istu sudbinu kao i zapadne vojne operacije. U suštini, mnogo vremena, ljudskih života na svim stranama, te novca je potoršeno kako bi se ostvarili mršavi rezultati čiji ostanak nije ničim zagarantovan i koji će vjerovatno biti poništeni sa odlaskom američkih trupa i gubitkom američkog pokroviteljstva.

Nesumnjivo je, kada se pogleda početak sukoba, da su trupe Sjedinjenih Država imale izuzetnu prednost u odnosu na talibanske jedinice te shodno tome ne čudi munjevit i naizgled nezadrživ napredak američkih jedinica u okviru prvobitnih vojnih operacija, kako u vazduhu tako i na zemlji. Kao i u mnogo slučajeva ranije, gerilski principi borbe su vremenom otupili oštricu američkih napada dopustivši Talibanima prostor i vrijeme da se pregrupišu i nastave borbu. 

Problem, vezan uz američke vojne operacije u Afganistanu, koji je tek kasnije postao primjetan ogledao se u činjenici da je perspektiva komandnog kadra, vezana uz napredak vojnih akcija, postala u potpunosti razvedena od stvarnog stanja na terenu. Svim američkim komandantima u Afganistanu zajednička karakteristika je bila isticanje „solidnog napretka koji je postignut“. Američki portal o vojnim dešavanjima je u članku iz 2018. posvećenom odlasku generala Mika Niklsona sa mjesta komandanta američkih trupa u Afganistanu istakao kako „Niklsonov siguran stav po pitanju operacija u Afganistanu odgovara pozitivnim procjenama vezanim uz Afganistan koji su mnogi američki zapovjednici imali u toku 17 godina rata, uprkos očiglednom nazadovanju situacije“.

Kao što smo ranije istakli, Sjedinjene Države su u Afganistanu pokušale da organizuju vojsku po kalupu koji je oblikovao njihove vojne jedinice. Ovaj otklon od stvarnih potreba i sposobnosti afganistanske države, kada govorimo o obliku i ustrojstvu funkcionalnih vojnih jedinica, najbolje je prikazan prilikom značajnije talibanske ofanzive koja je 2018. preduzeta na četiri fronta istovremeno te koja je vladu u Kabulu koštala teritorijalnih gubitaka i 200 mrtvih vojnika. Neki od onih koji su stradali prilikom talibanskih napada bili su pripadnici elitnih afganistanskih jedinica komandosa, obučeni u skladu sa američkim stilom ratovanja koji se ogleda u sprezi između jedinica komandosa na terenu, vazdušne podrške te, u slučaju Afganistana, vođstva od strane američkih instruktora. Lišeni američke podrške i bez vazdušnih snaga, afganistanski komandosi su bili okruženi i u značajnoj mjeri eliminisani od strane Talibana.

Obavještajne organizacije američke vojske su u toku 2018. dale procjenu broja talibanskih boraca, navodeće da u sedamnaest provincija koje kontrolišu, Talbani raspolažu sa između pedeset i šezdeset hiljada vojnika. Neophodno je istaći da ovih 17 provincija zapravo čine više od 50% ukupne teritorije zemlje. Izvještaji sa terena upućuju na viši stepen organizovanosti i sistematičnosti unutar talibanskih jedinica koji se ogledaju u sposobnosti izvođenja napada na velike urbane centre te borbu na više frontova istovremeno. Poređenja radi, Sjedinjene Države su na vrhuncu invazije rasporedile više od 100.000 vojnika u Afganistanu, podržanih od strane dodatnih 50.000 koalicionih vojnika iz sastava NATO saveza i drugih zemalja. Uprkos brojčanoj i tehnološkoj prednosti, Vašington je, u pogledu kontrole postigao manje nego li Talibani sa znatnom manjim brojem boraca.

Predstavnici američke vojne i civilne administracije predstavljaju situaciju na terenu kao slučaj skoro jednake zastupljenosti u pogledu kontrole teritorije između vlade u Kabulu i Talibana, no problem koji ovakvo viđenje situacije donosi sa sobom jeste zanemarivanje činjenice da u određenom broju provincija, nominalno kontrolisanih od strane Kabula, afganistanske vlasti pod svojom kontrolom drže samo provincijsku prestonicu i vojne instalacije dok je ostatak administrativne jedinice pod talibanskom kontrolom. Ovakva situacije je dovela do toga da su Talibani u mogućnosti ostvarivanja visokog stepena pritiska čak i na ona područija koja nisu pod njihovom kontrolom dok se isto ne može reći za trupe pod kontrolom Kabula.

Sama činjenica da se pitanje kontrole teritorije posmatra kroz demagoške igre rječima od strane kako američkih tako i afganistanih vlasti jasno upućuje na postojanje ranije spomenute razvedenosti između stvarnog stanja i percepcije stanja od strane najviših zvaničnika.     

Pored vojnih gubitaka koji su postali sastavni dio svakodnevnice jedinica afganistanskog režima, pitanje civilnih žrtava je nezaobilazno kada se vrši analiza američkih postignuća u toku sukoba koji traje već osamnaest godina. Prema podacima na stranici Savjeta za strane odnose, od 2010. godine u Afganistanu je poginulo blizu 100.000 osoba. Nakon godina rata, podaci UN-a pokazuju da je 3.7 miliona djece lišeno osnovnog školovanja, 1.3 miliona djece pati od neuhranjenosti, 50% izvora pitke vode koji su trenutno u upotrebi zagađeno je otpadnim materijama, 25% djece ima manju kilažu u odnosu prosjek za svoj uzrast, 33% djevojčica stupaju u brak prije 18. godine dok svako dvoje od pet afganistanske djece ne postigne puni mentalni ili fizički razvoj.

Za napor koji su preduzele neke od najmoćnijih zemalja svijeta, koji traje već skoro dvije decenije i koji je koštao basnoslovne sume novca, ovo su poražavajući rezultati. Materijalna šteta se zasigurno mjeri u milionima američkih dolara i postavlja se pitanje da li je stanje generalne populacije, u pogledu osnovnih životnih potreština, uopšte pomjereno na bolje sa tačke na kojoj se nalazilo u početku američke invazije? Pitanje izbjeglica unutar Afganistana se pojavljuje kao jedna od posljedica stalnih sukoba i izuzetno niskog stepena sigurnosti unutar zemlje. Prema istraživanju iz 2017. samo u toku te godine više od pola miliona Afganistanaca je bilo primorano potražiti prebivalište drugdje u državi uslijed širenja sukoba. 

Ovu situaciju dodatno usložnjava činjenica da se u toku iste godine u Afganistan vratilo nešto više od 500.000 izbjeglih osoba, blizu četiri stotine njih iz Irana i više od stotinu hiljada iz Pakistana.

U periodu između 2002. i 2014. Sjedinjene Države su u afganistanski sektor obrazovanja uložile 759 miliona dolara dok se iznos zvanične pomoći za razvoj, od strane ostalih zemalja koalicije, popeo sa 22 miliona u 2002. na 450 miliona dolara u 2013. Uprkos ovim sumama uloženog novca, obrazovni sistem u Afganistanu je hronično obilježen nesigurnošću, lošim stanjem instalacija i školskih objekata, lošim kvalitetom vode, niskim sanitarnim uslovima te izmorenim učiteljskim kadrom. Sve navedene slabosti su posljedica neprekidnih napada na obrazovne institucije od strane naoružanih grupa, što daje dodatnu težinu ranije spomenutim tvrdnjama o slabljenju pozicija afganistanskih vlasti i njihovih zapadnih saveznika.

Jedan od najvećih problema, čiji trenutni opseg je direktni proizvod američke invazije, ogleda se u činjenici da Afganistan slovi kao najveći proizvođača opijuma u svijetu još od 2001. Ironično je da su Talibani tokom svoje vladavine u velikoj mjeri onemogućili uzgoj i proizvodnju opijuma. Napad Sjedinjenih Država i uklanjanje Talibana sa vlasti doveo je do naglog skoka u uzgoju maka za potrebe proizvodnje narkotika, s obzirom da se, pored opijuma, iz sjemena maka takođe proizvodi i heroin. U februaru 2020. Kancelarija za nacionalnu kontrolu narkotika pri Bijeloj kući saopštila je da se uzgoj maka u 2019. smanjio u odnosu na isti period 2018. no da je proizvodnja čistog opijuma porasla za 21%. U pogledu uzgoja, 2017. godina je predstavljala dosadašnji vrhunac s obzirom da se u dotičnom periodu skoro 320.000 hektara nalazilo pod zasadima maka, dok je količina proizvedenih narkotika prevazilazila devet hiljada kubnih tona. Proizvodnja opijuma je u toku dotične godine dostigla povećanje od rekordnih 87%.

Malo prije zapadne invazije, uslijed zabrane proizvodnje opijuma od strane Talibana, površima pod makom je iznosila približno 10.000 hektara. Godinu dana kasnije, skoro 80.000 hektara obradivog zemljišta je korišteno za uzgoj maka. Prema istraživanjima, u toku 2019. godine u proizvodnji opojnih sredstava bilo je zaposleno 600.000 osoba dok je zarada od prodaje narkotika, posebno opijuma i heroina, činila jednu trećinu BDP-a Afganistana. Vojni analitičari u Sjedinjenim Državama procjenjuju da čak 90% heroina na globalnom tržištu potiče iz Afganistana. Za razliku od ranih godina invazije, značajan dio prerade maka u heroin i druge opijate se sada vrši u samome Afganistanu što dodatno olakšava transport i podiže zaradu, od koje Talibani ubiraju 20% kao svojevrsni „porez“.

Nesposobnost, možda i nedostatak stvarne volje, da se riješi problem trgovine drogom unutar Afganistana, uprkos značajnim sumama novca uloženim u napore na terenu, imao je negativan odraz na društvo samih Sjedinjenih Država. Prema podacima za 2017. godinu, čak dva miliona građana SAD-a bilo je ovisno o opojnim drogama dok je predoziranje postalo primarni uzrok smrt u Sjedinjenim Državama. U oktobru iste godine, Bjela kuća je bila primorana da proglasila nacionalno vandredno zdravstveno stanje. 

Nije zgorega spomenuti da je jedna od ključnih karika u svijetskom lancu trgovine drogom američki protektorat na Kosmetu koji sa razlogom u medijima često biva definisan kao narko-država. Istorija ima smisla ironiju. Kao što je proizvodnja narkotika skočila sa uklanjanjem talibanskog režima, tako je i protok opojnih sredstava kroz Kosmet povećan sa povlačenjem srpskih trupa i administrativnog mehanizma. Bez obzira što se institiucije i vojska Srbije, tada SR Jugoslavije, nisu mogle nikako poistovjetiti sa afganistanskim Talibanima, zapadna propaganda je upravo to učinila, predstavljajući Sjedinjene Države kao donosioce slobode i napretka u oba slučaja. Jedan od najboljih primjera koji ilustruju ispraznost dotične demagogije se može pronaći upravo u problemu proizvodnje narkotika u Afganistanu. Kao i u mnogim drugim oblastima, čini se da su i u ovome pogledu svi napori Sjedinjenih Država završili neuspjehom, neko bi rekao ponižavajućim neuspjehom kada se uzme u obzir obim i raznolikost upotrebljenih sredstava.

Istorijat mirnovih pregovora kojima bi rat u Afganistanu bio okončan dug je skoro koliko i sam sukob. U prvoj deceniji nakon invazije, svi pokušaji da se sporazum postigne završavali su neuspješno. Nešto više uspjeha su imali pokušaji postizanja sporazuma nakon 2011. no značajan broj njih se sveo na jalove pregovore koji nisu zaustavili nasilje unutar zemlje. 

Jedan od važnijih međunarodnih sastanaka kojem su prisustvovali Talibani a čija tema je bila postizanje mira u Afganistanu održan je pred kraj 2018. godine u Moskvi. Pored predstavnika Talibana, ovome sastanku su prisustvali zastupnici Rusije, Kine, Pakistana, Irana, Indije te centralnoazijskih republika. Nije teško uočiti da su prisutni bili svi oni na koje bi negativno uticalo širenje sukoba van afganistanih granica. Iz perspektive sigurnosnih interesa Moskve, posebno u pogledu širenja trgovine drogom te povećanja broja terorističkih ćelija, sukob u Afganistanu ne može biti posmatran nikako drugačije već negativno. 

Osnovni zadatak za Moskvu bilo je ograničavanje sukoba unutar Afganistana te rad na postizanju mirovnog sporazuma putem kojeg bi se onemogućilo dalje funkcionisanje terorističkih grupa u zemlji. Rusija, iako djelujući u svrhu sopstvenih sigurnosnih interesa, pozitivno je uticala na situaciju pojavljujući se u ulozi mirotvorca. Krajem maja 2019. novi sastanak, organizovan u ruskoj prestonici, je bio pozitivno okarakterisan od strane svih prisutnih predstavnika, iako je stvarni uticaj na stanje sukoba bio ograničen. Glavne prepreke za postizanje sporazuma bili su zahtjevi za odlaskom stranih trupa te nepostojanje volje među Talibanima da pregoravaju sa vladom u Kabulu koju oni vide kao marionetsku vlast pod kontrolom Vašingtona.

Sporazum iz septembra 2019. između Talibana i Sjedinjenih Država, kojim se Vašingon obavezao na povlačenje 5.000 vojnika, urušio se kada je u bombaškom napadu poginuo jedan američki vojnik. 

Odmah nakon kraha ovoga sporazuma, talibanska delegacija je stigla u Moskvu kako bi sa ruskim zvaničnicima razgovarala o uslovima povlačenja američkih trupa iz Afganistana. Slične posjete su bile planirane i prema Kini, Iranu te zemljama Centralne Azije. Prema izjavi jednog od talibanskih predstavnika svrha ovih posjeta „nije bila oživljavanje mirovnih pregovora sa Sjedinjenim Državama već procjena regionalna podrške za primoravanje Vašingtona da napusti Afganistan“.

Jedan od prestižnih američkih političkih žurnala, Foren Polisi, iako veoma kritičan prema ulozi Rusije u Afganistanu, nije mogao preći preko činjenice da je Moskva postala bitan politički faktor u mirovnim pregovorima sa Talibanima. U članku posvećenom mirovnim pregovorima između Vašingtona i talibanskog vođstva, Samuel Ramani primjećuje da se „Rusija čak i ponudila kao garantor bilo kakvog budućeg mirovnog sporazuma između Sjedinjenih Država i Talibana. Iako se čini da je mogućnost takvog dogovora nestala, posebni poslanik Rusije za Afganistan, Zamir Kabulov smatra da su pregovori između Amerike i Talibana samo „suspendovani“, no ne i „mrtvi“ te je najavio planove Moskve o konsultacijama sa Sjedinjenim Državam po pitanju budućih pregovora“.

Po svemu sudeći, sporazum postignut 29. februara 2020. u Dohi predstavlja zvanični kraj američkog rata u Afganistanu. Dogovor pretpostavlja borbu Talibana protiv Al-Kaide i drugih terorističkih grupa te postizanje političkog dogovora sa vlastima u Kabulu u zamjenu za potpuno povlačenje američkih i savezničkih trupa. Zaključno sa julom 2020. u Afganistanu se nalazi još 8.600 američkih vojnika koji bi trebali biti povučeni u narednih četrnaest mjeseci ako talibanska strana ispoštuje svoj dio dogovora.

Kada, u njihovoj ukupnosti, sagledamo američku invaziju i rat koji ju je pratio, nije moguće oteti se utisku da se istorija zaista ponavlja. Ako zanemarimo specifične pojedinosti vezane za vremenski period i tehnološki napredak, američka avantura u Afganistanu se završila isto kao i sovjetska. Čak su i uloge zamjenjene te se Rusija pojavljuje, u značajno manje agresivnom obliku, kao treća strana koja posreduje između Afganistana i Sjedinjenih Država. Iz ranijeg teksta može se uočiti, i to nesumnjivo, da su Sjedinjene Države, najprostije rečeno, izgubile osamnaest godina u jalovim borbama koje na kraju skoro da nisu uticale na stvarno stanje. Talibani, koji su dominirali Afganistanom prije američke invazije, trenutno su najsnažniji vojno-politički akter unutar zemlje. Buduće uređenje države će zavisiti od njihovih zamisli i dobre volje s obzirom da ne može biti sumnje u prednost koju posjeduju u odnosu na vladu u Kabulu. 

Rusija, Kina, Pakistan i druge zemlje Centralne Azije su zainteresovane za ograničen broj pitanja, njima bitnih. Politička stabilnost zemlje, otvorenost za saradnju u pogledu ekonomskih projekata, kontrola i borba protiv teroristički ćelija i borba protiv proizvodnje narkotika. Unutrašnja pitanja Afganistana ostaju upravo to i dok Afganistanci brinu o sopstvenoj kući ni Moskva ni Peking nemaju potrebu da se miješaju, što se ne može reći za Sjedinjene Države koje već decenijama sa razlogom imaju reputaciju uplitanju u suverena pitanja cjelog niza različitih država, kako iz geopolitičkih tako i iz ideoloških razloga.

Dobar dio američke javnosti je davno izgubio apetit za rat u Afganistanu te, generalno gledano, strane intervencije vođene pod sloganom ljudskih prava i demokratije. Nakon nedavnih dešavanja u Americi nije nerazumno postaviti pitanje hoće li se Vašington u dogledno vrijeme moći upustiti u novi rat sličan onome koji je započeo 2001. Po svemu sudeći, Sjedinjene Države imaju pune ruke same sa sobom. Uprkost tome što se protesti u velikim američkim gradovima smiruju, sile koje su dovele do nemira i nasilja nisu ni u kom pogledu istrošene. Američki predsjednički izbori, bez obzira na rezultat, mogu biti okidač novih demonstracija i eventualno ozbiljnijeg oblika sukoba. 

Zahvaljujući trenutnom stanju u Sjedinjenim Državama, zalud potrošenim godinama i milijardama dolara, te činjenici da se Talibani sada nalaze opet u položaju najsnažnije frakcije, stiče se utisak da će, jednom kada posljednji američki vojnik napusti Afganistan, biti kao da se ništa suštinski nije ni dogodilo te da će sve anemične strukture instalirane od strane Zapada vremenom propasti suočene sa sopstvenom nefunkcionalnošću, tako postavši krajnji svjedok američkom neuspjehu.

/Autor: Ljubiša Malenica dipl. politikolog/
Napiši komentar

Komentari (0)
Najnovije
KOŠARAC: PRIVREDA MORA DA FUNKCIONIŠE BEZ OBZIRA NA PANDEMIJU
Ministar spoljne trgovine i ekonomskih odnosa u Savjetu ministara Staša Košarac smatra da privreda treba i mora da funkcioniše, bez obzira na gl...
LAVROV U SAMOIZOLACIJI, SVE PLANIRANE POSJETE SE ODGAĐAJU
Ministar spoljnih poslova Rusije Sergej Lavrov nalazi se u samoizolaciji zbog kontakta sa osobom zaraženom virusom korona, a sve planirane posjete...
ISTOČNO SARAJEVO: ZA DEVET MJESECI 493 SAOBRAĆAJNE NEZGODE
Na području koje pokriva Policijska uprava Istočno Sarajevo za devet mjeseci dogodile su se 493 saobraćajne nezgode, što je za 12 odsto manje n...
CRKVA SVETE PETKE NA MALOM ZEJTINLIKU PROSLAVILA SLAVU (FOTO)
Smisao hrišćanskog podviga jeste da se služeći Gospodu služi spasenju svakog čovjeka, kao što je Prepodobna mati Paraskeva svojim čudima mn...
MERIDIAN DRUGI BANER
Zavod za zaposljavanje baner
SKI centar Ravna planina
Prestige Jahorina
Baner Drugarska prica
Meridijan banercic
Hercegovacka kuca
MERIDIAN DRUGI BANER
Istočno Sarajevo
PACIJENT IZ ISTOČNOG SARAJEVA IMAO NEUGODNO ISKUSTVO SA "OTVORENOM MREŽOM"
Ponedeljak, 26.10.2020.
Republika Srpska
U SRPSKOJ JOŠ 318 OBOLJENIH OD VIRUSA KORONA
Ponedeljak, 26.10.2020.
BIH
KOŠARAC: SLIJEDI ANALIZA IZVOZA OBLOVINE IZ BiH
Ponedeljak, 26.10.2020.