Savremeni sukobi postali su svojevrsni „destilat“ teorijskog znanja i neposrednog iskustva. Ratovi se više ne vode isključivo oružjem, već kombinacijom političkih, ekonomskih, medijskih i bezbjednosnih instrumenata.
U opširnoj analizi koju su objavile „Novosti“, pozivajući se na profesora bezbjednosti dr Marka Parezanovića i njegovu knjigu „Hibridni rat“, ukazuje se da je savremeni svijet ušao u fazu konflikata bez formalne objave rata, ali sa jasno definisanim strateškim ciljevima.
Centralna poruka je jednostavna: onaj ko uspije da upravlja percepcijom građana – upravljaće državom.
Hibridni model – sankcije, propaganda, pritisci
Prema tekstu „Novosti“, hibridno ratovanje predstavlja sistemsko korišćenje različitih instrumenata moći radi destabilizacije države bez klasične vojne intervencije.
U tom okviru koriste se:
- političke i ekonomske sankcije,
- manipulacija finansijskim sistemima i tržištima kapitala,
- pritisci kroz međunarodne institucije,
- medijska i propagandna kampanja,
- sajber napadi,
- instrumentalizacija civilnog sektora.
Cilj nije vojna okupacija, već dugotrajno iscrpljivanje i slabljenje institucionalne stabilnosti.
Digitalni prostor i klasični mediji – novo bojno polje
U analizi se posebno naglašava da je digitalni prostor postao ključna arena savremenih sukoba. Društvene mreže, online platforme i mediji služe kao mehanizam oblikovanja javnog mnjenja.
Informacija je danas sredstvo političkog uticaja.
Kontrolom narativa utiče se na povjerenje u institucije, na odnos prema državi, na percepciju spoljnopolitičkih i unutrašnjih odluka. Ako se narativ uspješno nametne, destabilizacija se odvija iznutra, bez vojne sile.
Obrasci iz svijeta – Sirija, Gruzija, Ukrajina, Egipat…
„Novosti“ u tekstu podsjećaju na primjere država u kojima su politički potresi imali elemente hibridnog djelovanja – Sirija, Gruzija, Ukrajina, Egipat, Tunis, Libija.
Zajednički obrazac uključuje:
- unutrašnje političke slabosti,
- spoljne ekonomske i medijske pritiske,
- organizovanu mobilizaciju javnosti,
- finansijsku i logističku podršku različitim akterima.
Takvi procesi, kako se navodi, dovode do institucionalne krize koja može prerasti u dugoročnu destabilizaciju.
„Obojene revolucije“ i rad sa mladima
Poseban segment analize odnosi se na tzv. obojene revolucije – model političkih promjena koji se oslanja na aktiviranje građanskog nezadovoljstva, posebno među mladim generacijama.
U tom kontekstu pominju se:
- nevladine organizacije i fondacije,
- grant programi i projekti,
- medijski i edukativni sadržaji,
- rad sa studentima i omladinskim strukturama.
Prema ocjeni iznesenoj u „Novostima“, cilj takvih aktivnosti jeste stvaranje kritične mase koja može inicirati političke promjene bez klasične vojne intervencije.
Srbija i region u geopolitičkom fokusu
U tekstu se navodi da je Srbija, od raspada Jugoslavije, bila izložena različitim oblicima spoljnog pritiska – od sankcija i političkih uslovljavanja do medijskih kampanja i pokušaja redefinisanja unutrašnjih političkih procesa.
Region Zapadnog Balkana, zbog svog geopolitičkog položaja, ostaje prostor intenzivnog nadmetanja velikih sila, gdje se hibridni modeli djelovanja koriste kao instrument uticaja.
EU – unutrašnje protivrječnosti i „meka moć“
Analiza se dotiče i Evropske unije, koja se opisuje kao zajednica država suočena sa unutrašnjim demografskim, energetskim i političkim izazovima.
Migracije, energetska zavisnost i rast političke polarizacije dodatno komplikuju bezbjednosnu sliku kontinenta.
U takvom ambijentu, „meka moć“ postaje dominantan alat – nametanje ideja, vrijednosnih obrazaca i političkih narativa postepeno i bez otvorenog sukoba.
Najveća opasnost – upravljanje percepcijom
Suština hibridnog ratovanja, kako proizilazi iz teksta „Novosti“, jeste promjena svijesti.
Ako građani izgube povjerenje u institucije, ako se prodube društvene podjele i oslabi nacionalna kohezija, destabilizacija dolazi iznutra.
Hibridni rat ne završava potpisivanjem sporazuma – on traje kroz dugotrajne procese uticaja.
Odgovor – institucionalna otpornost
Zaključak je da odgovor na hibridne prijetnje ne može biti isključivo vojni.
Neophodni su:
- snažne i funkcionalne institucije,
- stabilan finansijski sistem,
- medijska pismenost,
- bezbjednosna kultura,
- društvena kohezija.
Savremeni ratovi vode se bez ispaljenog metka, ali njihove posljedice mogu biti jednako duboke kao i posljedice klasičnih sukoba.
U vremenu kada je informacija postala oružje, bezbjednost države postaje pitanje otpornosti društva u cjelini.
