Moskva upozorava – sprema se udar na Srpsku pravoslavnu crkvu. Ruska spoljno-obavještajna služba saznaje da patrijarh Vartolomej namjerava da dodijeli auto-kefalnost nepriznatoj Crnogorskoj pravoslavnoj crkvi i primijeni ukrajinski raskolnički scenario. Istovremeno, bivši poglavar Islamske zajednice u BiH Mustafa Cerić poziva na osnivanje takozvane bosanske pravoslavne crkve. Simptomatično ili ne, ali očigledno je da se istovremeno priprema isti ili sličan scenario na prostoru Balkana.
Carigradski patrijarh Vartolomej radi na daljoj razgradnji pravoslavnog jedinstva, a na udaru bi se mogla naći i Srpska pravoslavna crkva. Upozorava na ovo ruska Spoljna obavještajna služba u svom izvještaju. Pominju i namjere carigradskog patrijarha prema baltičkim zemljama i planu da se što veći broj vjernika odvrati od Moskovske partijaršije jer su oko trećine stanovnika Estonije i Letonije pravoslavci.
U tom kontesku pominje se i Balkan, odnosno moguće priznanje autokefalnosti tzv. Crnogorskoj pravoslavnoj crkvi, nevladinoj organizaciji, udruženju građana koju predvodi kontroverzni raspop Miraš Dedeić. Za istoričara i teologa Nikolu Ožegovića ovo je nastavak pritisaka po uzoru na ukrajinski scenario.
– Crna Gora je nekako najbolja paralela, balkanska paralela i srpska paralela o onome što se dešava u Ukrajini. Dakle, to je po svim pitanjima, po pitanju jezika, po pitanju crkve, po pitanju, odgajanja jednog antisrpskog, kao što tamo se odgaja antiruski identitet, brisanje istorije, falsifikovanje istorije. Razlika je u tome što je ta crkva zaista karikaturalna. Ona nema vjernike, ona nema hramove, ona je mi stalno vidimo neke ekscese zaista tako komične, da kažemo, pripadnika te crkve, odnosno takozvane jerarhije svega nekoliko ljudi – kaže istoričar i teolog, Filozofski fakultet Banjaluka Nikola Ožegović.
Novinar Aleksandar Stojanović ističe da izvještaj prije svega odražava duboki sukob Moskve i Carigrada, koji traje godinama, te da je priča o autokefalnosti u Crnoj Gori više politička nego realna, naročito kada je riječ o raspopu Dedeiću.
– Mi nemamo određen dio koji se odvojio od Srpske pravoslavlje crkve mi trenutno imamo nevladinu organizaciju koja je osnovana u policijskoj stanici 1993. godine, inače, na čelu je čovek koji je raščinjen upravo od carigradskog patrijarha – dodaje Stojanović.
Јasno je da određene zapadne službe imaju namjeru da smanje uticaj pa i broj vjernika Srpske pravoslavne crkve, jer znaju da je ona u Crnoj Gori zapravo jedini stub odbrane srpskog identiteta, kaže crnogorski političar Vladislav Dajković.
– Crnogorska pravoslavna crkva ili dvije ili tri već Crnogorske pravoslavne crkve koliko postoje u ovom momentu, su proizvod falsifikata, proizvod takođe obaveštajnih službi koje nemaju nikakvo uporište u našoj zemlji. To se vidi najbolje i za dane božićnih praznika ili vaskršnjih praznika kada vidite da ne mogu da skupe više od 20 ljudi na svojim paracrkvenim skupovima – ističe Dajković.
Indikativno je da se sve ovo pojavljuje istovremeno sa istupima Mustafe Cerića, bivšeg glavnog muftije u BiH i pominjanjem tzv. Bosanske pravoslavne crkve. Portparol SNSD-a Radovan Kovačević ovakve istupe jednog bivšeg vjerskog vođe smatra napadom na identitet jednog konstitutivnog naroda i porukom Srbima da nisu Srbi.
– Radikalan odgovor na ovako radikalan napad bilo bi osnivanje “Islamske zajednice u Republici Srpskoj”, ali takve gluposti u Srpskoj, srećom, nikome ne padaju na pamet – kaže Kovačević.
Sve to podsjeća na ono što su nekada radili austrougarski okupacioni guverneri Poćorek i Sarkotić, kaže istoričar Aleksandar Raković.
– U ovom momentu nema nikakve infrastrukture u BiH, a ni u Crnoj gori, koja bi dovela do toga da se razbije Srpska pravoslavna crkva. Srpska pravoslavna crkva je i u BiH i u Crnoj gori stabilna. Ona ima jasnu strukturu i deo je centralizovane Srpske pravoslavne crkve sa sedištem u Beogradu – navodi Raković.
Ako bi do priznanja nepriznate Crnogorske pravoslavne crkve zaista došlo, to bi otvorilo novu fazu crkvenih i političkih tenzija na Balkanu, sa potencijalno dugoročnim posljedicama po stabilnost regiona i jedinstvo pravoslavlja. Zbog haosa koji je već napravio u Ukrajini, većina upućenih ne očekuje da će se patrijarh Vartolomej upustiti u novu avanturu koja bi ovaj put ugrozila Srpsku pravoslavnu crkvu.
