U organizaciji Centra za geostrateške studije, 30. aprila 2026. godine u Beogradu, u Pres centru Udruženja novinara Srbije, održana je međunarodna konferencija u okviru ciklusa „Blokada agresije na Crkvu“, pod nazivom „Zaštita verskih prava i pravoslavne baštine“. Skup je okupio stručnjake iz oblasti teologije, prava, geopolitike, medija i kulture, koji su razmatrali aktuelne izazove u očuvanju verskih sloboda i pravoslavnog kulturno-istorijskog nasleđa.
Učesnici su ukazali da pitanja verskih prava i zaštite pravoslavne baštine predstavljaju važne teme savremenog društva, posebno u kontekstu aktuelnih geopolitičkih procesa. Istaknuto je da očuvanje slobode veroispovesti i kulturnog identiteta doprinosi stabilnosti, dijalogu i međusobnom razumevanju među narodima.
Tokom konferencije najavljeno je osnivanje „Međunarodnog saveta za zaštitu pravoslavnog kanonskog poretka“, na inicijativu mitropolita zaporoškog i melitopoljskog Luke. Savet će se baviti praćenjem procesa koji mogu uticati na kanonsko jedinstvo Pravoslavne crkve, kao i analizom uloge verskih institucija u savremenim geopolitičkim okolnostima. Planirano je da Savet izrađuje strateške analize, izveštaje i preporuke u cilju dugoročnog očuvanja kanonskog poretka. Organizatori su pozvali zainteresovane stručnjake iz oblasti teologije, kanonskog prava, međunarodnih odnosa, prava, društvenih nauka, medija i kulture da se uključe u rad novoformiranog Saveta.
Na konferenciji su učestvovali brojni domaći i međunarodni govornici, koji su iz različitih uglova obradili teme kao što su položaj pravoslavnih zajednica, izazovi u očuvanju crkvene imovine i kulturne baštine, uloga međunarodnog prava, kao i uticaj savremenih društvenih procesa na verski i kulturni identitet.
Posebna pažnja posvećena je situacijama u različitim regionima, uključujući Ukrajinu, Balkan, baltičke države i Gruziju, gde su učesnici ukazali na specifične izazove i iskustva u zaštiti verskih prava i pravoslavnog nasleđa.
Konferenciju je otvorila Dragana Trifković, generalni direktor Centra za geostrateške studije koja je izlagala na temu: „Uloga geostrateških procesa u položaju pravoslavnih zajednica i očuvanju kulturno-verskog nasleđa“.
Foto: Dragana Trifković
Trifković je istakla da se hrišćanstvo kroz istoriju suočava sa različitim oblicima progona, koji su danas često prisutni kroz medijske i političke pritiske. Ukazala je na značaj istorijskog raskola između Istoka i Zapada kao temelja savremenih civilizacijskih razlika. Posebno je naglasila da savremeni geopolitički procesi utiču na položaj pravoslavnih zajednica, navodeći primere iz Ukrajine, Balkana i baltičkih zemalja. Zaključila je da je očuvanje pravoslavnog identiteta i kulturne baštine ključno za zaštitu duhovnih vrednosti i slobode savremenog čoveka.
Ruslan Kalinčuk, misionar i pravoslavni publicista iz Ukrajine govorio je na temu: „Uništavanje Crkve u Ukrajini – element formiranja nove geopolitičke stvarnosti“
Kalinčuk je govorio o položaju Ukrajinske pravoslavne crkve, ističući da je izložena sistematskim pritiscima u kontekstu savremenih geopolitičkih procesa. U svom izlaganju kritikovao je ulogu Sjedinjenih Američkih Država i Fanara, navodeći da su učestvovali u procesima koji su doveli do formiranja novih raskolničkih crkvenih struktura u Ukrajini. Ukazao je na zakonske i institucionalne mere koje utiču na položaj kanonske Crkve i njenih vernika. Zaključio je da se pitanje vere u Ukrajini sve više koristi u širem geopolitičkom kontekstu.
Foto: Ruslan Kalinčuk
Miladin Mitrović, sveštenik Srpske pravoslavne crkve govorio je na temu: „Kanonsko jedinstvo Pravoslavlja, kao važan element u geopolitičkoj stabilnosti savremenog svijeta“
Otac Miladin je naglasio da je kanonsko jedinstvo temelj pravoslavne eklisiologije i da svaki raskol predstavlja ozbiljno narušavanje crkvenog poretka. Kao ključni savremeni problem izdvojio je situaciju u Ukrajini, ocenjujući da je dodeljivanje autokefalnosti novim crkvenim strukturama dovelo do produbljivanja podela u pravoslavnom svetu. Kritikovao je postupke Fanara i ukazao na pritiske spoljnih političkih faktora, uključujući Sjedinjene Američke Države, u crkvena pitanja. Zaključio je da je očuvanje kanonskog poretka i sabornog dijaloga ključno za prevazilaženje krize i stabilnost pravoslavlja.
Dane Čanković, predsednik udruženja „Izbor je naš“, govorio je na temu: „Verujući čovek kao snaga Pravoslavlja i odbrana čovečanstva“.
Čanković je ukazao na savremene izazove koji, prema njegovim rečima, dovode do duhovne krize i „anesteziranja“ čoveka kroz dominaciju materijalizma i tehnološkog uticaja. Istakao je da verujući čovek treba aktivno da učestvuje u društvenom životu, ne samo radi ličnog spasenja, već i kao nosilac moralnih vrednosti i zaštite zajednice. Naglasio je da se duhovna borba ne vodi protiv ljudi, već protiv zla i iskušenja, uz očuvanje ljubavi i zajedništva. Zaključio je da verujući čovek predstavlja važan oslonac u očuvanju duhovnog i društvenog integriteta.
Foto: Dane Čanković
Dmitrij Beljakov, predsednik Centra za sistemsku pravnu zaštitu iz Belorusije govorio je na temu: „Uloga pravnih mehanizama u zaštiti verskih sloboda i pravoslavnog kulturnog nasleđa u savremenim društvenim uslovima“. Beljakov je predstavio analizu pravnih okvira za zaštitu verskih sloboda i pravoslavnih zajednica u Evropi, ukazujući na rastuće oblike diskriminacije i ograničenja u praksi primene postojećih zakona. Posebno je izdvojio situaciju na Kosovu i Metohiji, navodeći da međunarodne institucije nisu u potpunosti ispunile mandat u pogledu zaštite srpskog stanovništva i pravoslavnog kulturnog nasleđa. Kritički se osvrnuo na ulogu međunarodnih misija i pravnih mehanizama, uz ocenu da postoje sistemski nedostaci u njihovom delovanju. Zaključio je da je neophodno unapređenje međunarodno-pravnih instrumenata i jačanje institucionalne zaštite verskih sloboda i kulturne baštine.
Marija Janjušević, predsednik udruženja građana „Trezor srpskih vrednosti“ i narodni poslanik XI saziva Narodne skupštine Republike Srbije, govorila je na temu: „Kosovo i Metohija: položaj pravoslavne baštine i izazovi očuvanja verskog i kulturnog identiteta“. Janjušević je ukazala na značaj očuvanja srpske pravoslavne baštine na Kosovu i Metohiji, posebno manastira, crkava i kulturno-istorijskih spomenika kao nosilaca nacionalnog i duhovnog identiteta. Istakla je da su ove svetinje izložene brojnim izazovima, uključujući bezbednosne rizike i teškoće u njihovoj zaštiti. Naglasila je značaj društvenog i institucionalnog angažmana u očuvanju kulturnog nasleđa. Zaključila je da je zaštita pravoslavne baštine na Kosovu i Metohiji ključna za očuvanje identiteta i istorijskog kontinuiteta srpskog naroda.
Foto: Marija Janjušević
Arno Develaj, stručnjak za međunarodno humanitarno pravo iz Francuske, govorio je na temu: „Međunarodno humanitarno pravo i zaštita verskih sloboda i kulturne baštine: izazovi i standardi u savremenim sukobima“.
Develaj je izneo pravni okvir za zaštitu slobode veroispovesti, pozivajući se na međunarodne konvencije koje garantuju pravo na veru i njeno javno ispoljavanje. U svom izlaganju osvrnuo se na situaciju u Ukrajini, navodeći da brojni izveštaji ukazuju na sistemske pritiske i ograničenja usmerena ka kanonskoj Ukrajinskoj pravoslavnoj crkvi. Istakao je da su, prema dostupnim analizama, sporne zakonske mere i prakse dovele do povećanog rizika po verske slobode, imovinu i bezbednost vernika. Zaključio je da međunarodni mehanizmi zaštite ljudskih prava u ovom slučaju reaguju ograničeno i nedovoljno efikasno.
Goran Igić, diplomirani filolog i nezavisni publicista (Srbija) govorio je na temu: „Jezički inženjering u funkciji slabljenja crkveno-narodne tradicije na Balkanu“.
Foto: Goran Igić
Igić je istakao da jezik predstavlja jedan od ključnih nosilaca kulturnog i duhovnog identiteta naroda. Ukazao je na procese koji, prema njegovoj oceni, kroz promene u jezičkoj praksi i javnom diskursu mogu dovesti do slabljenja crkveno-narodne tradicije na Balkanu. Posebno je naglasio značaj obrazovanja, medija i kulturnih politika u oblikovanju jezičkog identiteta. Zaključio je da očuvanje jezičkog kontinuiteta predstavlja važan preduslov očuvanja duhovnog i kulturnog nasleđa.
Ruslan Pankratov, politikolog i ekspert Instituta Zajednice nezavisnih država (Letonija), govorio je na temu: „Pravoslavlje u baltičkim državama: izazovi zaštite verskih prava i očuvanja crkvene imovine u savremenom društveno-političkom kontekstu“.
Foto: Ruslan Pankratov
Pankratov je ukazao na procese u Letoniji, Litvaniji i Estoniji koje je opisao kao oblik socijalnog i institucionalnog pritiska na pravoslavne zajednice. Naveo je da se, prema njegovoj oceni, kroz zakonodavne i administrativne mere menja status crkvenih struktura i utiče na njihovu kanonsku povezanost i unutrašnju organizaciju. Posebno je istakao pitanje imovinskog statusa crkvenih objekata i njihove zavisnosti od državnih odluka, kao i posledice koje to ima po verski život zajednica. Zaključio je da je neophodno sistematsko praćenje ovih procesa i jačanje međunarodne saradnje u cilju zaštite verskih sloboda i crkvenog nasleđa.
Nikola Jović, politikolog i publicista, govorio je na temu: „Geopolitička perspektiva knjige „Pravoslavlje i religija budućnosti“ Serafima Rouza“.
Jović je analizirao knjigu Serafima Rouza kao delo koje, po njegovoj oceni, vremenom dobija na aktuelnosti i nudi tumačenje savremenih duhovnih i društvenih procesa. Posebno je istakao Rouzovu kritiku sinkretističkih religijskih tendencija, ekumenizma i „nju ejdž“ pokreta, koje povezuje sa širim idejama formiranja globalnog duhovnog sistema. Ukazao je i na Rouzovo shvatanje uloge pravoslavlja kao otpora ovim procesima, kroz očuvanje dogmatskog i kanonskog kontinuiteta. Zaključio je da knjiga, u njegovoj interpretaciji, ima i geopolitičku dimenziju u razumevanju odnosa između religije, identiteta i globalnih integracionih procesa.
Foto: Nikola Jović
Gulbat Rčiladze, politikolog i predsednik Instituta Evroazije (Gruzija), govorio je na temu: „Iskustvo Gruzije u očuvanju pravoslavnog identiteta u uslovima geopolitičkih pritisaka“.
Rčiladze je istakao značaj Gruzijske pravoslavne crkve kao ključnog nosioca duhovnog i nacionalnog identiteta, naglašavajući da je Gruzija, uprkos istorijskim i savremenim geopolitičkim pritiscima, uspela da sačuva svoju versku tradiciju. Govorio je o ulozi crkve u društvenim i političkim procesima, posebno u kontekstu očuvanja duhovnog jedinstva i odnosa sa drugim pravoslavnim narodima.
Posebno se osvrnuo na izazove unutar pravoslavnog sveta, uključujući pitanja crkvenog jedinstva i sporova koji utiču na međupravoslavne odnose, kao i na uticaj spoljnih geopolitičkih faktora na te procese. Zaključio je da će očuvanje pravoslavnog identiteta i crkvenog jedinstva ostati jedno od ključnih pitanja za budućnost Gruzije i šireg pravoslavnog prostora.
