Marko S. Popović Rodoljub, srpski učitelj i sveštenik s kraja 19. i početka 20. vijeka, cijeli život posvetio je srpskoj školi i Crkvi, dajući primjer kako se opstaje u najtežim vremenima, a njegova poučna riječ i danas je primjenjiva, rečeno je u Foči na promociji prvog toma njegovih sabranih djela.
Djela ovog velikog prosvjetnog i nacionalnog radnika, tri godine je po raznim arhivima prikupljao protojerej Marko Gojačić, uz pomoć mostarskih đaka.
Prvi tom sastoji se od osam knjiga koje je Popović objavio između 1892. i 1925. godine, a prve tri su štampane dok je kao učitelj radio u Foči.
Prva knjiga su “Srpske sevdalinke”, koje je prota skupljao u Foči, Stocu i Pljevljima, odakle je rodom. Objavio je 219 srpskih sevdalinki u kojima su najčešći likovi lijepa Mara i Jovan-beg ili kujundžija Jovo.
Druga knjiga su književni radovi i putopisne crte sa pjesmama koje je pisao, a treća knjiga je pripovijetka “Sve za narod”, koju je objavio 1894. godine.
Od ostalih knjiga zastupljenih u prvom tomu, priređivač protojerej Marko Gojačić posebno izdavaja pozorišni komad “Nevesinjska puška ili krv za slobodu”, napisan 1895. godine, koji je zbog političkih prilika štampan tek 1925. godine.
“Ovo djelo govori o istorijskim događajima koji su izuzetno važni za našu istoriju, tako da bi bilo lijepo i dragocjeno da taj tekst bude pretočen u pozorišni komad, da bude odigran i da se oživi duh prote Popovića”, istakao je Gojačić.
U prvom tomu zastupljen je i pozorišni komad “Narodni prijatelji – istinita šala u tri čina s pjevanjem”, kao i poema “Suze na grobu Đorđa Nikolajevića, mitropolita i velikog srpskog dobrotvora”.
Knjiga je izašla u izdanju “Vidoslova”, izdavačke djelatnosti Zahumsko-hercegovačke i stonsko-primorske eparhije.
Na promociji u Muzeju “Stara Hercegovina”, priređivač sabranih djela rekao je da je prota živio u skladu sa svojom pripovijetkom “Sve za narod”.
Gojačić je istakao da je u uslovima nepismenosti i teškog života pod austrijskim jarmom, Popović besjedama, propovijetkama, pjesmama, putopisnim crtama i pozorišnim komadima nastojao da prosveti i poduči čitaoce, učvrsti njihovo rodoljublje, ojača slogu, ljubav i međusobno razumijevanje naroda različitih vjeroispovijesti.
“Važno je da mlađe generacije čitaju njegove tekstove, a sveštenstvo da zapisuje što više. On treba da bude putokaz za nas sveštenike koji živimo sto godina poslije njega. Ostavio je značajnu duhovnu nit na koju se možemo samo nadovezati i to su pravi temelji koje je postavio za Crkvu”, rekao je Gojačić.
Popović je rođen u Pljevljima 1869. godine, a nakon osnovne škole u rodnom gradu, gimnaziju je pohađao u Sarajevu i bogosloviju u Reljevu. Učiteljsku službu započeo je u Stocu 1887, a od 1889. do 1894. godine učiteljuje u Srpskoj varoši u Foči, gdje se ženi Sofijom iz ugledne fočanske zlatarske porodice Tošović.
U Crkvi Svetog Nikole u Foči rukopoložen je za đakona, a svešteničku službu počinje 1894. u Nevesinju. Od 1897. do 1910. godine paroh je u Konjicu, a od 1910. do smrti 1936. u Mostaru, gdje je i sahranjen.
Dok je službovao u Foči učestvovao je u mnogim kulturnim aktivnostima, pa je tako bio perovođa, odnosno sekretar Srpskog pjevačkog društva “Sveti Sava” i perovođa srpske crkvene opštine.
Kao istaknuti borac za crkveno-školsku autonomiju Srba u BiH pod Austrougarskom, na početku Prvog svjetskog rata zajedno sa drugim rodoljubima osuđen je u Veleizdajničkom procesu u Banjaluci, pa je tamnovao punih 35 mjeseci.
Direktor Muzeja “Stara Hercegovina” Danko Mihajlović rekao je da je Popović ostavio veliki broj značajnih tekstova o crkvenim knjigama i biblioteci u Foči, koja će kasnije biti uništena.
“Takođe, kao putopisac obilazio je srednjovjekovne ostatke crkava, manastira i starih utvrđenja, tako da i za istoriografiju ima veliki značaj, jer su njegovi zapisi nastajali prije stotinu godina kada su te građevine bile u boljem stanju. Skupljao je materijal i poklanjao tadašnjim ustanovama, kao što su Zemljski i crkveni muzeji”, naveo je Mihajlović.
Doktorand istorije Petar Milošević iz Gacka smatra da je Popović jedna od nepravedno zaboravljenih, a izuzetno značajnih ličnosti iz vremena borbe za oslobođenje i ujedinjenje srpskog naroda, koji se pisanjem bavio punih 50 godina.
“Bio je jedan od najobrazovanijih ljudi svog vremena i svakako da će ova sabrana djela doprinijeti da se sagleda njegovo stvaralaštvo”, rekao je Milošević.
Prema njegovim riječima, Popović je pisao putopise, crtice, pripovijetke, zapisivao događaje koje je slušao od prethodnih ljudi i značajan je za istoriju cjelokupne Hercegovine kao sakupljač, odnosno Vukov nastavljač.
Drugi tom sabranih djela obuhvatiće više od 350 Popovićevih radova objavljenih u časopisima “Golub”, “Luča”, “Dabrobosanski istočnik”, “Banaćanin”, “Bačvanin” i mnogim drugim sa kojima je sarađivao, potpisujući se kao Rodoljub.
