Organizacija porodica zarobljenih i poginulih boraca i nestalih civila Istočno Sarajevo, koja će u srijedu, 22. aprila, obilježiti Dan nestalih Srba Sarajevsko-romanijske regije, podsjeća da je ubistvo osam vojnika bivše JNA 22. aprila 1992. godine, poznatije kao predmet “Veliki park”, odnosno “Transporter”, samo jedan u nizu od mnogobrojnih tragičnih stradanja Srba u Sarajevu.
U Velikom parku u centru Sarajeva, 22. aprila 1992. godine, naočigled brojnih prolaznika, pripadnici ozloglašene jedinice muslimanske specijalne policije “Ševe” strijeljali su osam pripadnika bivše JNA i četiri srpska civila.
Počasni general Vojske Republike Srpske i predsjednik Skupštine Organizacije starješina Republike Srpske, pukovnik Blagoje Kovačević, opisao je ovaj događaj u Monografiji Sarajevsko-romanijskog korpusa Vojske Republike Srpske.
On je ranije rekao Srni da je napad muslimanskih vojnih i paravojnih formacija na Ilidžu tog dana, prije 34 godine, počeo tačno u 5.00 časova ujutro.
“Pod okriljem magle i mraka muslimanske jedinice na prvom pravcu napada prišle su srpskim braniocima na svega pedesetak do sto metara razdaljine i otvorile veoma jaku pješadijsku vatru. Istovremeno ubačena grupa snajperista sa zgrade Instituta za fizijatriju, dejstvovala je po svemu što se kretalo u njihovom vidokrugu”, naveo je Kovačević.
Prema njegovim riječima, borba je bila žestoka, ali srpski borci nisu uzmicali sa položaja, tako da su junačkom borbom omogućili potrebno vrijeme Kriznom štabu srpske opštine Ilidža, koji je komandovao odbranom, da počne organizovati i upućivati pomoć braniocima koji su pružali otpor na prvoj liniji odbrane.
On je precizirao da je konačan bilans ovog podmuklog i zločinačkog napada 12 mrtvih srpskih boraca i 42 dva ranjena borca i dodao da gubici na muslimanskoj strani nisu objavljeni, ali su sigurno bili višestruko veći.
ZLOČINAČKA SPECIJALNA JEDINICA “ŠEVE” ODGOVORNA ZA MASAKR NAD SRBIMA
Kovačević je rekao da je oko 14.00 časova na prostor zahvaćen prijepodnevnim borbama, radi sprečavanja daljih sukoba i razdvajanja zaraćenih strana, upućen tenkovski vod, koji je do tada bio raspoređen na Stupskoj petlji, i četiri oklopna transportera iz kasarne “Čiča” iz Lukavice.
Prilikom prolaska kroz naselje Dobrinja sa jednog transportera je spala gusjenica.
Da bi otklonili kvar, na prijedlog mještana, posluga transportera je potražila pomoć u obližnjoj mehaničarskoj radionici.
Tu su ih lokalni pripadnici zloglasne takozvane Patriotske lige zarobili i svih osam pripadnika bivše JNA prebacili u sjedište Specijalne jedinice MUP-a takozvane RBiH na Bjelavama, gdje su zvjerski pretučeni, a potom predati specijalnoj jedinici “Ševe” da ih prvo pogube, a potom uklone tragove.
Pripadnici zločinačkih “Ševa” egzekuciju srpskih vojnika izvršili su u Velikom parku, a tijela prebacili na Darivu, gdje su polivena benzinom, spaljena i zakopana, pa je tako bilans srpskih žrtava ovoga dana porastao za još osam i iznosio je ukupno dvadeset poginulih srpskih boraca.
Odgovarajući na pitanje šta bi se dogodilo da su tada muslimansko-hrvatske snage pobijedile i ovladale srpskom Ilidžom, Kovačević je objasnio da bi se tada njihovim snagama otvorio širok prostor za dalja dejstva.
“Preko Trnova otvorila bi se mogućnost spajanja sa Goraždem i Višegradom, preko Hadžića sa Hercegovinom, preko Kiseljaka i Visokog sa Zenicom i centralnom Bosnom i na kraju preko Srednjeg sa Olovom i Tuzlom. Stvorila bi se velika kompaktna teritorija od Brčkog na sjeveru preko Sarajeva do Neuma na jugu i od Drine na istoku do Srpske Krajine na zapadu”, ukazao je Kovačević.
On je naglasio da bi time bio oslobođen veoma veliki potencijal u ljudstvu, oko osamdeset hiljada muslimanskih vojnih, paravojnih i policijskih boraca.
OD OSMORICE ČLANOVA POSADE “TRANSPORTERA” PRONAĐENI POSMRTNI OSTACI SAMO DVOJICE, ZA ŠESTORICOM SE JOŠ TRAGA
Tragičnog dana, 22. aprila 1992. godine, u sarajevskom Velikom parku, usred grada, pedesetak metara od zgrade Predsjedništva BiH i u neposrednoj blizini Doma policije zločinački su ubijeni zarobljeni rezervisti JNA Milivoje Lalović, Đorđe Bjelica, Zoran Marković, Dragomir Đerić, Stevan Đokanović, Vlajko Golubović, Nedeljko Vujičić i Miladin Vukmanović.
Od njih osmorice, pronađena su tijela Vujičića i Markovića, a za posmrtnim ostacima ostale šestorice još se traga.
Prema dostupnim informacijama i izvještajima o tom događaju, rezervisti JNA krenuli su 22. aprila 1992. godine transporterom iz kasarne “Slobodan Princip Seljo” u Lukavici prema Ilidži sa zadatkom da uspostave tampon zonu između strana u sukobu, koji je izbio prilikom napada pripadnika muslimanske Teritorijalne odbrane /TO/ i policije na opštinu Ilidža.
U to vrijeme JNA je bila regularna vojna sila u BiH čiji je zadatak bio da uspostavi tampon zonu između tri zaraćene strane i sprečava krvoproliće.
Na putu prema tampon zoni, transporter se pokvario u Aerodromskoj ulici na Dobrinji, a kada su vojnici izašli iz njega sa namjerom da se jave u komandu, zarobili su ih pripadnici TO i MUP-a tadašnje takozvane RBiH.
Zarobljene vojnike preuzeli su vojni policajci pod komandom Davora Matića zvanog Žmiro i Kerima Lučarevića i odveli ih u policijsku stanicu gdje su ih tukli, a potom odveli u Veliki park i strijeljali.
Tek kada su počeli pregovori srpske i muslimanske strane na aerodromu Butmir i na insistiranje predstavnika kriznih štabova Pala, Ilidže i Vogošće, 12. maja 1992. godine na Pale je stigao dopis u kojem tadašnji načelnik štaba TO Hasan Efendić i ministar odbrane takozvane RBiH Jerko Doko svojim potpisima tvrde da su “zarobljeni vojnici živi i pušteni na slobodu i da su se vratili kućama”.
Centar javne bezbjednosti Istočno Sarajevo u maju 2005. godine podnio je prijavu protiv 13 lica zbog postojanja osnova sumnje da su odgovorna za ovo krivično djelo.
Srpska policija za slučaj “Veliki park” teretila je bivšeg ministra odbrane RBiH Jerka Doku, komandanta TO RBiH Hasana Efendića, komandanta Specijalne jedinice MUP-a BiH Dragana Vikića, komandanta Vojne policije Armije BiH Kerima Lučarevića, načelnika Stanice javne bezbjednosti Novi Grad Malika Krivića i jednog od komandanata Specijalne jedinice Armije BiH pod komandom Jusufa Juke Prazine, pokojnog Davora Matića Žmiru.
Za ubistvo osmorice srpskih junaka, osim Vikića, bili su optuženi i Jusuf Pušina, Nermin Uzunović i Mladen Čovčić, ali ih je /vanustavni / Sud BiH oslobodio optužbi.
SRAMNA ULOGA VODEĆIH SARAJEVSKIH MUSLIMANSKIH POLICAJACA
Federalno “Oslobođenje”, u jednom od svojih osvrta na ovaj zločin u Sarajevu, objavilo je da je Vikić istražnom sudiji Kantonalnog suda u Sarajevu Izetu Baždareviću ispričao kako je tog dana sjedio u kancelariji sa Kemalom Ademovićem, njegovim zamjenikom, Asimom Dautbašićem, Nedžadom Čengićem, Suadom Smajlovićem i Mušanom Kovačem.
Vikić je ispričao da je došao nepoznat čovjek koji se predstavio kao Žmiro /Mišo Matić/ i saopštio da je zarobio transporter sa posadom, da je posadu doveo, te da je navodno pokušao predati tada nadležnim organima, ali niko nije bio voljan da ih primi.
“Rekao sam mu da ih vodi u Centar službi bezbjednosti, u Centralni ili Vojni zatvor. Po odlasku Žmire, nakon minuta, čuo sam dva do tri rafala, a nakon toga i pucnje iz pištolja. Krenuo sam da vidim šta se dešava, ali me je zaustavio neko od pripadnika jedinice, rekavši da ne izlazim, jer nije poznato šta se vani dešava, a nakon nekoliko minuta mi je saopšteno da je čovjek nadimka Brko pucao u zarobljenike. Saznao sam da se Brko preziva Herenda, pa sam telefonom obavijestio pomoćnika ministra za poslove policije Jusufa Pušinu o tome šta se dogodilo”, naveo je Vikić u svom iskazu.
On je dodao da je Pušina tražio da ukloni leševe ubijenih, što je odbio i izdao naredbu svojim ljudima da ne smiju dirati leševe.
“Nakon razgovora s Pušinom izašao sam van zgrade i vidio leševe. Od Adnana Karovića, koji je obezbjeđivao zgradu, upoznat sam da je tijela ubijenih pokupio i kamionom odvezao Jusuf Juka Prazina sa pripadnicima svoje jedinice”, rekao je Vikić, objasnivši da je prije 22. aprila viđao Herendu u zgradi Doma policije kod Asima Dautbašića, Nedžada Ugljena i Jasmina Okića.
Svjedok Adnan Karović je, navodno, čuo kako Vikić govori Pušini da neće skloniti leševe “jer ih nije on ubio, i neka ih sklanja onaj ko ih je pobio”.
Munir Munja Alibabić ispričao je sudiji istražiocu da je za zločin u Velikom parku čuo od Alije Izetbegovića, tadašnjeg predsjednika Predsjedništva BiH, koji ga je pitao “je li mu šta poznato u vezi sa zarobljavanjem osam Srba, s obzirom na to da su u to vrijeme na Sarajevskom aerodromu vođeni pregovori u kojem su učestvovali /Radovan/ Karadžić i /Momčilo/ Krajišnik, te je tražio informaciju što prije”.
“Kontaktirao sam sa Nedžadom Ugljenom i pitao ga zna li za sudbinu osmorice zarobljenih. On je pitao ko traži informaciju, pa sam objasnio da to zanima Izetbegovića. Onda je Ugljen rekao da tu informaciju od njih traži Izetbegović i da su ti ljudi poubijani jer ih je ubio Kerim Lučarević”, rekao je tada Alibabić istražiocima.
Alibabić je naveo da je potom nazvao Asima Dautbašića, rukovodioca republičkog dijela SDB-a i pitao ga za sudbinu zarobljenih.
“On je rekao da su pobijeni, da je to uradio neko iz njihove specijalne grupe /Ševe/, da je u toku uviđaj, da su uključeni sudija, tužilac i da je o tome upoznat Alispahić, koji je poslao ekipu na uviđaj. Rekao je i da su tijela na Darivi i da su spaljena”, dodao je Alibabić.
U međuvremenu, Nedžad Ugljen je ubijen u septembru 1996. godine, Asim Dautbašić je umro u martu 2012. godine, a Nedžad Herenda se sklonio u Holandiji.
