Istočno Sarajevo stasalo je kao snažna urbana cjelina koja svjedoči o snazi sarajevskih Srba da opstanu i veoma brzo ekonomski razviju prostor na kojem bitišu, izjavio je istoričar Georgije Vulić.
Vulić naveo da egzodus srpskog stanovništva iz sarajevskih opština koje su nakon Dejtonskog sporazuma pripale Federaciji BiH /FBiH/ predstavlja jedan od najdramatičnijih događaja za srpski narod krajem 20. vijeka.
Usljed atmosfere nepovjerenja, straha od odmazde, nepoznanica u pogledu bezbjednosti i političke neizvjesnosti, kaže Vulić, prije tri decenije najveći dio srpskog stanovništva odlazi iz Ilijaša, Vogošće, Rajlovca, Hadžića, Ilidže i dijelova Novog Sarajeva, u čemu su ulogu imale ratne traume sa kojima se narod na ovom području suočavao tokom prethodnih godina.
“Srbi iz ovog kraja nastojali su da ostane u sistemu Republike Srpske i da sudbinu dijeli sa svojim narodom, pa čak i po cijenu napuštanja svojih domova i odlaska u nepoznato. I u tim nastojanjima srpski narod ovog kraja imao je podršku tadašnjeg političkog vrha Republike Srpske. Svim ovim dešavanjima prethodila je herojska odbrana Srpskog Sarajeva, i to u sučeljavanju sa znatno brojnijim ratnim protivnikom”, ističe Vulić koji je istraživač – viši saradnik Instituta istorijskih nauka Univerziteta u Istočnom Sarajevu.
On ukazuje da je taj proces presudno oblikovao demografsku strukturu prostora koji će kasnije biti institucionalno konstituisan kao Istočno Sarajevo, budući da je došlo do priliva stanovništva u onaj dio nekadašnjeg Srpskog Sarajeva koji je, prema slovu Dejtona, ostao u Republici Srpskoj.
Vulić ističe da je da politički gledano Istočno Sarajevo postalo jedan od simboličkih i administrativnih centara Republike Srpske, te napominje da je demografska koncentracija raseljenih lica doprinijela specifičnom identitetskom narativu koji je i danas prisutan u javnom diskursu na ovom području.
On objašnjava da dostupni izvori ukazuju na to da je odluka o iseljavanju Srba sa odbranjene teritorije prije 30 godina bila skoro kolektivno prihvaćena kao racionalan izbor u datim okolnostima, mada je svakako bilo i pojedinaca koji su odlučili da ostanu.
Vulić smatra da istoričari moraju biti oprezni kada odgovaraju na pitanje “šta bi bilo da je bilo” u vezi sa egzodusom, jer formalno-pravno Dejtonski sporazum jeste garantovao pravo na opstanak i bezbjednost svih građana.
“Međutim, u praksi, povjerenje između etničkih zajednica bilo je duboko narušeno pa je postojala teorijska mogućnost da dio stanovništva ostane, ali je pitanje da li su političke elite, međunarodni predstavnici i lokalne strukture imale dovoljno kapaciteta da stvore uslove stvarne sigurnosti i povjerenja”, naglašava Vulić.
Masovni egzodus sarajevskih Srba zvanično je počeo 17. februara 1996. godine iz srpskih sarajevskih opština koje su nakon potpisivanja Dejtonskog sporazuma pripale FBiH i trajao je gotovo do kraja marta.
Procjenjuje se da je 120.000 do 150.000 Srba napustilo svoje domove u opštinama Ilidža, Ilijaš, Vogošća, Hadžići, Rajlovac, Grbavica i Novo Sarajevo, a jedan od najpotresnijih aspekata bila je ekshumacija i prenošenje posmrtnih ostataka upokojenih na teritoriju Republike Srpske.
