Direktor Instituta istorijskih nauka Univerziteta u Istočnom Sarajevu Draga Mastilović rekao je povodom 30 godina od zločina u Srebrenici, da je dio međunarodne zajednice zloupotrebio termin genocid sa jasnim ciljem da se srpski narod, koji je u 20. vijeku zaista preživeo genocid, na kraju tog vijeka proglasi genocidnim narodom.
„Na istorijskoj nauci je da u budućnosti radi na utvrđivanju istine o Srebrenici, ne samo o Srebrenici, nego uopšte o tom ratu 1992. i 1995. godine, jer mislim da su mnoge istine u tom ratu zamagljene, pa i o samoj Srebrenici, i da se na kraju krajeva ustanovi šta je to bilo, na koji način su se dešavali zločini, na koji način je došlo do rata i najviše kakva je odgovornost međunarodne zajednice za taj rat“, izjavio je Mastilović za Tanjug.
Smatra da se konflikt u Bosni i Hercegovini i uopšte na tom postjugoslovenskom prostoru ne može posmatrati bez aktivnog učešća međunarodne zajednice.
Prije svega, kako ističe, mora se jasno definisati šta je ratni zločin, a šta genocid, ističući da je genocid kada neko uništava čak i biološku osnovu jednog naroda, dakle ubija sve od djece u kolijevkama do staraca.
„Genocid je kada sa Kozare, na primjer, odvedete 68.000 ljudi, žena, djece, od čega je oko 24.000 djece, u koncentracione logore gdje ih većina strada. Genocid je kada se opkoli jedno selo, kao što je bilo u Drugom svjetskom ratu na prostoru BiH, u većini slučajeva, kada se sve uništi u tom selu. Ja ću navesti primjer hercegovačkog sela Pridvorica, koje su na pravoslavni Božić 1942. godine opkolile njihove komšije muslimani i pobili sve živo što se nalazilo u tom selu. Mi nikada nismo uspjeli da ustanovimo koliko je djece ubijeno ispod pet godina starosti, a moralo ih je biti zaista puno“, naveo je on.
Kada je riječ o Srebrenici, naglasio je, činjenica je da je prema procjenama oko 23.000 žena, djece i staraca u Srebrenici bilo evakuisano prema Kladnju, što znači da niko nije ubijao te žene i djecu.
Sa druge strane, dodao je, moraju se uzeti u obzir i srpske žrtve, koje su stradale od 1992. do 1995. godine upravo od pripadnika 28. divizije pod komandom Nasera Orića.
„Oni su u svojim pohodima po selima masovno uništavali civilno stanovništvo, starce, žene i djecu. Svi koji su se našli u tim selima bili su ubijani ili su odvođeni u zarobljeništvo. Imate u svjedočenjima onih koji su bili u zarobljeništvu zaista strašne scene kako se s njima postupalo u samoj Srebrenici u tim zatvorima i logorima za Srbe u Srebrenici“, istakao je istoričar.
Ocjenio je da i tumačenja da se u Srebrenici desio ratni zločin „zahtijevaju određenu intervenciju“.
On je odbacio i tvrdnje dijela međunarodne javnosti da je srpska vojska razoružala i pobila oko 7.000 ljudi, navodeći da to jednostavno ne može da bude istina i da je najveći problem što mnogi događaji u Srebrenici još nisu ni naučno verifikovani, niti utvrđeni.
„Mi ni dan-danas ne znamo koliko je pripadnika 28. divizije u probijanju prema Tuzli ubijeno u borbama, koliko je bilo samoubistava, smrti od mina itd, a koji je tačan broj onih koji su zarobljeni i kasnije bili strijeljani. Procjene su da je oko 4.500 vojnika do 5.500 iz 28. divizije koji su poginuli u probijanju te divizije – to su borbe. Borbe su kada se probija jedna divizija iz okruženja, onda je sigurno da se javljaju velike žrtve. I s druge strane, procjene su da je od 1.800 do 2.800 zarobljenih koji su kasnije bili strijeljani, što zaista predstavlja ratni zločin – i to veliki ratni zločin“, pojašnjava Mastilović.
Istoričar smatra da se, kada se tako olako u javnosti izlazi sa terminom genocid, onda se relativizuju događaji koji su nesumnjivo genocidi i u teoriji, kao što je, na primjer, Holokaust.
„Mislim da se to barem od dijela određenih struktura, pa i u međunarodnoj zajednici, radi veoma svjesno. Naravno, ako upotrebljavate termin genocid za svaki zločin koji se desio, naravno da je taj termin poslije toga relativizovan i da gubi na svom značenju. Zbog toga mislim da se treba zaista boriti za naučnu tačnost, mi se borimo za istinu – da se odgovori šta je to u stvari genocid, a šta je ratni zločin“, naveo je on.
Govoreći o Haškom tribunalu u kome je Ratko Mladić osuđen za zločin u Srebrenici, ističe da je danas svima jasno da je to u stvari bio politički sud, a ne sud koji je trebalo da presuđuje za ratne zločine.
„Pogledajte samo broj osuđenih zločinaca za zločine počinjene nad srpskim narodom i broj osuđenih za zločine nad drugim narodima i osuđenih Srba u Haškom tribunalu. Poseban je problem što je Haški tribunal u stvari sudio vojnom i političkom rukovodstvu Republike Srpske – i to s očiglednom namjerom da se Republika Srpska proglasi genocidnom tvorevinom, što je trebalo, naravno, poslije rata da vodi ka sužavanju njenih institucionalnih kompetencija i na kraju njenom gašenju“, ukazao je Mastilović.
Međutim, napomenuo je da je Haški tribunal imao još jedan zadatak, a to je da piše istoriju ratova na ovom prostoru, što je i pokušao da radi upravo suđenjima srpskom političkom i vojnom rukovodstvu.
„Mislim da će Haški tribunal sam biti u određenom istorijskom periodu predmet istraživanja – na koji način je u stvari radio. Pred istoričarima u generacijama koje dolaze će sigurno biti veliki zadatak, prije svega kada se radi o dokumentima Haškog tribunala, da ustanove šta je u stvari falsifikat, a šta su vjerodostojni dokumenti – i na osnovu toga da pišu istoriju. Zbog toga smatram da će i sam Haški tribunal biti predmet pisanja istoričara o istoriji Haškog tribunala i onoga što se htjelo postići s njim“, zaključio je profesor.
